નવી દિલ્હી : નાસાના જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે અવકાશમાં એક 'રહસ્યમય ઘુવડ' શોધી કાઢ્યું છે, જેના ચિત્રોએ વૈજ્ઞાનિકોને પણ આશ્ચર્યચકિત કર્યા છે, જાણો આ વસ્તુ શું છે અને તે ખગોળશાસ્ત્રના ક્ષેત્રમાં શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

અમેરિકન અવકાશ એજન્સી નાસાના જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે કોસ્મિક ઘુવડનો ફોટો ખેંચ્યો છે. તે દુર્લભ કોસ્મિક રચનાઓમાંનો એક છે. ચિત્રમાં બે તેજસ્વી રિંગ્સ દેખાય છે જે બિલકુલ ઘુવડની આંખો જેવી છે અને તેમની ઉપર આકાશગંગાઓની  ટક્કરથી બનેલી 'ચાંચ' દેખાય છે. કોસ્મોસ ક્ષેત્રમાં સ્થિત આ ખગોળીય અજાયબી પૃથ્વીથી 11 અબજ પ્રકાશવર્ષ દૂર છે.

કોસ્મિક ઘુવડ એક અસાધારણ કોસ્મિક રચના છે જે ઘુવડના ચહેરા સાથે અદ્ભુત સામ્યતા ધરાવે છે. આ અનોખી રચના બે દુર્લભ રિંગ ગેલેક્સીઓની ટક્કરથી બનેલી છે, જેમાંથી દરેક લગભગ 26,000 પ્રકાશવર્ષ પહોળી છે. જો તેને આપણી આકાશગંગા આકાશગંગાની સરખામણીમાં જોવામાં આવે, તો તે તેના લગભગ એક ક્વાર્ટર જેટલી છે.

દરેક રિંગના કેન્દ્રમાં એક સુપરમાસિવ બ્લેક હોલ હોય છે, જેને સક્રિય ગેલેક્ટીક ન્યુક્લિયસ (AGN) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ ઘુવડની આંખો બનાવે છે. આ બ્લેક હોલમાંથી એક શક્તિશાળી રેડિયો જેટ ઉત્સર્જિત કરી રહ્યું છે જે આસપાસના ગેસ સાથે અથડાય છે, જે ચાંચ જેવી રચના બનાવે છે.

જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપની અદ્યતન ઇમેજિંગ ક્ષમતાઓને કારણે જૂન 2025 માં કોસ્મિક ઘુવડની શોધ થઈ હતી. એટાકામા લાર્જ મિલીમીટર/સબમિલિમીટર એરે (ALMA) અને વેરી લાર્જ એરે (VLA) ના સહયોગથી જેમ્સ વેબ સ્ટેપ ટેલિસ્કોપમાંથી હાઇ રિઝોલ્યુશન છબીઓએ વૈજ્ઞાનિકોને બ્રહ્માંડમાં આ રસપ્રદ ગેલેક્સી ટક્કર શોધવામાં મદદ કરી.

કોસ્મિક ઘુવડનું સર્જન કરનારી ટક્કર ખરેખર 38 મિલિયન વર્ષો પહેલા થઈ હતી. પરંતુ આપણી અને પ્રશ્નમાં રહેલી તારાવિશ્વો વચ્ચેના વિશાળ અંતરને કારણે, આ ઘટના દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પ્રકાશ ફક્ત હવે જ આપણા સુધી પહોંચ્યો છે. તારાવિશ્વો દર લાખો વર્ષે આવી ટક્કરમાંથી પસાર થાય છે, જેનો અર્થ છે કે આજે પણ કોસ્મિક ટક્કર થાય છે.

તમે રાત્રિના આકાશમાં કોસ્મિક ઘુવડ જોઈ શકતા નથી. જેમ્સ વેબ ટેલિસ્કોપ દ્વારા લેવામાં આવેલા ચિત્રો દ્વારા તમે તેને જોવાનો આનંદ માણી શકો છો. કોસ્મિક ઘુવડ માત્ર એક સુંદર ચિત્ર નથી પરંતુ તે ગેલેક્સી રચનાની વિવિધ પ્રક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરવા માટે એક કુદરતી પ્રયોગશાળા પણ છે. તે ગેલેક્સીઓના ઉત્ક્રાંતિ અને બ્રહ્માંડના ઉત્ક્રાંતિમાં વિશાળ બ્લેક હોલની ભૂમિકા વિશે નવા સંકેતો પણ આપે છે.