નવી દિલ્હી:  ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે એક વેપાર કરાર અટવાયો છે. તેનું કારણ 'નોન-વેજ દૂધ' છે. અમેરિકા ઇચ્છે છે કે ભારત તેમના માટે ડેરી ક્ષેત્ર ખોલે, પરંતુ ભારત તેમ કરવા માંગતું નથી. ભારત કહે છે કે તેની કેટલીક સાંસ્કૃતિક ચિંતાઓ છે, તેથી તે અમેરિકાની આ માંગણી સ્વીકારી શકતું નથી. વાસ્તવમાં, અમેરિકા ભારત સાથે કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રમાં વેપાર કરવા માંગે છે. ભારતમાં કૃષિ અને ડેરી ઉત્પાદનોની ઘણી માંગ છે. તેથી, અમેરિકાને લાગે છે કે ભારતમાં આ વસ્તુઓ માટે એક વિશાળ બજાર છે.

પરંતુ ભારત અમેરિકાના ડેરી ઉત્પાદનો માટે પોતાનું બજાર ખોલવા માંગતું નથી. આનું એક મુખ્ય કારણ 'નોન-વેજ દૂધ' પણ છે. ભારતે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે તે તેની સાંસ્કૃતિક ચિંતાઓને કારણે અમેરિકાની આ માંગણી સ્વીકારશે નહીં. મતલબ કે ભારત તેની સંસ્કૃતિ વિશે ચિંતિત છે અને તે ઇચ્છતું નથી કે અમેરિકાના ડેરી ઉત્પાદનો તેની સંસ્કૃતિને અસર કરે.

નોન-વેજ દૂધ શું છે?

અમેરિકામાં, ગાયોને માંસ ધરાવતા ઉત્પાદનો ખવડાવવામાં આવે છે. ધ સિએટલ ટાઇમ્સના એક અહેવાલ મુજબ, ગાયોને ડુક્કર, માછલી, ચિકન, ઘોડા અને બિલાડી કે કૂતરાના ભાગો પણ ખવડાવી શકાય છે. તેમને પ્રોટીન અને ચરબી વધારવા માટે પ્રાણીઓનું લોહી પણ આપવામાં આવે છે. અહેવાલ મુજબ, પશુ આહાર ઘણીવાર પ્રાણીઓના ભાગોનું મિશ્રણ હોય છે. એટલે કે ગાયોને આપવામાં આવતા ખોરાકમાં ઘણીવાર પ્રાણીઓના અવશેષો હોય છે. અખબાર અનુસાર, ગાયોને હજુ પણ આવો ખોરાક ખવડાવવાની મંજૂરી છે. આ ખોરાકમાં ડુક્કર, માછલી, ચિકન, ઘોડો અને બિલાડી કે કૂતરાના ભાગો પણ શામેલ હોઈ શકે છે.

આ માહિતી ડેરી ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરનારાઓ માટે આઘાતજનક હોઈ શકે છે. ઘણા લોકો જાણતા નથી કે જે પ્રાણીઓમાંથી દૂધ મેળવવામાં આવે છે તેમને માંસ પણ ખવડાવી શકાય છે. આનાથી ડેરી ઉત્પાદનોને 'નોન-વેજ મિલ્ક' કહેવામાં આવી શકે છે.

ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વેપાર કરાર અંગે વાતચીત ચાલી રહી છે. બંને દેશો આ ક્ષેત્રોમાં કરાર પર પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ભારત તેના ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માંગે છે. ઉપરાંત, 'નોન-વેજ મિલ્ક' અંગે તેની સાંસ્કૃતિક લાગણીઓ છે. અમેરિકા ઇચ્છે છે કે ભારત પોતાનું ડેરી બજાર ખોલે, પરંતુ ભારત એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે આયાતી દૂધ એવી ગાયોમાંથી આવે જેને માંસ કે લોહી જેવા પ્રાણી આધારિત ઉત્પાદનો ખવડાવવામાં આવ્યા ન હોય. આ ભારત માટે 'બિન-વાટાઘાટોપાત્ર લાલ રેખા' છે. તે તેના ગ્રાહકોનું રક્ષણ કરવા માંગે છે.

જોકે, ભારત તેના વલણ પર અડગ છે. તે તેના નાના ડેરી ખેડૂતોનું રક્ષણ કરવા માંગે છે. આને કારણે, બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર કરારમાં સમસ્યા છે. બંને દેશો 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને $500 બિલિયન સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્ય રાખે છે. ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (GTRI) ના અજય શ્રીવાસ્તવે કહ્યું, 'કલ્પના કરો કે તમે એવી ગાયના દૂધમાંથી બનેલું માખણ ખાઈ રહ્યા છો જેને બીજી ગાયનું માંસ અને લોહી ખવડાવવામાં આવ્યું હતું.' ભારત કદાચ ક્યારેય તેને મંજૂરી આપશે નહીં." ભારતમાં ડેરી ઉત્પાદનો ફક્ત ખાવામાં જ નહીં, પણ ધાર્મિક વિધિઓમાં પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે.

ભારતમાં મોટી સંખ્યામાં શાકાહારીઓ છે. તેઓ માને છે કે ગાયનું દૂધ ખાવું જેને પશુ આધારિત ઉત્પાદનો ખવડાવવામાં આવે છે તે ધાર્મિક માન્યતાઓની વિરુદ્ધ છે. હાલમાં, ભારત ચીઝ પર 30%, માખણ પર 40% અને દૂધ પાવડર પર 60% ની ઊંચી જકાત વસૂલ કરે છે.