નવી દિલ્હી : સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે જેલમાં કેદીઓને તેમનો “મનપસંદ ખોરાક અથવા મોંઘો ખોરાક” ન આપવો એ મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન નથી. ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને આર. મહાદેવનની બેન્ચે કહ્યું કે બંધારણની કલમ 21 હેઠળ તમામ કેદીઓને જીવનનો અધિકાર છે, પરંતુ તે મનપસંદ અથવા વૈભવી ખોરાકની માંગણી કરવાનો અધિકાર આપતું નથી.

બેન્ચે કહ્યું, “માત્ર મનપસંદ અથવા મોંઘા ખોરાકની સપ્લાય ન કરવી એ મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ગણી શકાય નહીં. રાજ્યની જવાબદારી છે કે તે સુનિશ્ચિત કરે કે અપંગો સહિત તમામ કેદીઓને તબીબી પ્રમાણપત્રને આધીન પૂરતો, પૌષ્ટિક અને તબીબી રીતે યોગ્ય ખોરાક મળે.”

સુપ્રીમ કોર્ટે જેલને સુધારાત્મક સંસ્થા તરીકે વર્ણવી, નાગરિક સમાજની સુવિધાઓનો વિસ્તાર નહીં. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બિન-આવશ્યક અથવા મોંઘી વસ્તુઓનો પુરવઠો ન આપવો એ બંધારણીય અથવા માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન નથી, સિવાય કે તે સ્વાસ્થ્ય અથવા ગૌરવને સ્પષ્ટ નુકસાન પહોંચાડે. "જેલોને ઘણીવાર ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીનો અંતિમ અંત માનવામાં આવે છે, જે ઐતિહાસિક રીતે કડક શિસ્ત, કઠોર પરિસ્થિતિઓ અને ન્યૂનતમ સ્વતંત્રતા માટે રચાયેલ છે. જ્યારે આધુનિક દંડાત્મક સિદ્ધાંતો બદલો લેવાને બદલે પુનર્વસનની હિમાયત કરે છે, ત્યારે ભારતમાં વર્તમાન જેલ માળખાકીય સુવિધાઓ અને કાર્યકારી પ્રણાલીઓ ખૂબ જ અપૂરતી છે, ખાસ કરીને જ્યારે અપંગ કેદીઓની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવાની વાત આવે છે,"

બેન્ચે કહ્યું. સુપ્રીમ કોર્ટે આ અવલોકનો 'બેકર મસ્ક્યુલર ડિસ્ટ્રોફી' થી પીડાતા એડવોકેટ એલ મુરુગનાથમ દ્વારા મદ્રાસ હાઇકોર્ટના આદેશ સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીની સુનાવણી કરતી વખતે કર્યા હતા, જેમાં તેમને પાંચ લાખ રૂપિયાનું વળતર આપવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. મુરુગનાથમને જમીન વિવાદમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા જેમાં તેમનો પરિવાર અન્ય વ્યક્તિ સાથે ફસાયેલો હતો. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે તેમની જેલ દરમિયાન તેમને દરરોજ તબીબી સહાય અને પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક, જેમ કે ઇંડા, ચિકન અને બદામ મળ્યા ન હતા.

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, આ કેસમાં જેલ સુવિધાઓમાં રહેલી ખામીઓ સીધી રીતે પ્રતિવાદી અધિકારીઓને આભારી ન હોઈ શકે, પરંતુ તેઓ જેલ સુધારાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે, ખાસ કરીને અપંગતા-સંવેદનશીલ માળખાગત સુવિધાઓ અને પ્રોટોકોલના અમલીકરણ પર.