નવી દિલ્‍હી, તા.૧૭: આજકાલ, ક્રેડિટ કાર્ડ અને ડિજિટલ લોન સામાન્‍ય માણસના જીવનમાં એક ખાસ સ્‍થાન બનાવી ચૂકયા છે. એક નવા અભ્‍યાસમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાથી ઓછી કમાણી કરતા ૯૩% કાર્યકારી વ્‍યાવસાયિકો તેમની દૈનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરે છે. એટલું જ નહીં, સ્‍વ-રોજગાર ધરાવતા લોકોમાં પણ, ૮૫% લોકોને ક્રેડિટ કાર્ડ વિના તેમના ખર્ચનું સંચાલન કરવામાં મુશ્‍કેલી પડે છે. આ અભ્‍યાસમાં, Think360.ai એ આખા વર્ષ માટે ૨૦,૦૦૦ થી વધુ રોજગારી અને સ્‍વ-રોજગાર ધરાવતા લોકોની ખર્ચ કરવાની આદતોનું કાળજીપૂર્વક નિરીક્ષણ કર્યું, જેના પછી આ ડેટા તૈયાર કરવામાં આવ્‍યો છે.

પહેલા, ક્રેડિટ કાર્ડ અમીરોની વસ્‍તુ માનવામાં આવતું હતું, જેને લોકો શોખ અથવા સ્‍થિતિ માટે રાખતા હતા. પરંતુ હવે તે ઘણા લોકોના જીવનનો એક મહત્‍વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો છે. એટલું બધું કે તેના વિના માસિક ખર્ચનું સંચાલન કરવું મુશ્‍કેલ બની ગયું છે. કરિયાણાની દુકાનમાંથી સામાન ખરીદવાનો હોય, વીજળીનું બિલ ભરવાનો હોય કે ઓનલાઈન ખરીદી કરવાનો હોય, લોકો ઝડપથી ક્રેડિટ કાર્ડ સ્‍વાઈપ કરે છે.

એક અભ્‍યાસમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે ઓછી આવક ધરાવતા લોકો તેમનો પગાર ખતમ થઈ ગયા પછી પણ પોતાના ખર્ચાઓ પૂરા કરવા માટે ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. પછી આવતા મહિને તમે તમારા પગારમાંથી કાર્ડ બિલ ચૂકવો. બિલ ચૂકવતા જ પૈસા ખતમ થઈ જાય છે અને પછી ફરીથી તમારે ક્રેડિટ કાર્ડનો આશરો લેવો પડે છે. ઘણા લોકો આ લૂપમાં ફસાયેલા છે અને તેમાંથી બહાર નીકળી શકતા નથી.

આજના સમયમાં મોંઘવારી આસમાને પહોંચી રહી છે. કરિયાણાની વસ્‍તુઓ, વીજળી-પાણીના બિલ, બાળકોની ફી અને અન્‍ય જરૂરિયાતો સામાન્‍ય માણસના ખિસ્‍સા પર બોજ બની રહી છે. આવી સ્‍થિતિમાં, ઓછી આવક ધરાવતા લોકો તેમનો પગાર ખતમ થઈ ગયા પછી ક્રેડિટ કાર્ડ અને BNPL (હમણાં ખરીદો, પછી ચૂકવણી કરો) જેવી ડિજિટલ ક્રેડિટ સેવાઓનો આશરો લઈ રહ્યા છે. અભ્‍યાસ દર્શાવે છે કે આ લોકો તેમની રોકડની અછતને પહોંચી વળવા માટે આ પદ્ધતિઓ અપનાવે છે.

Think360.ai ના સ્‍થાપક અને CEO અમિત દાસ કહે છે, ભારતમાં ક્રેડિટનો યુગ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયો છે. પહેલા, ક્રેડિટ કાર્ડ અને BNPL જેવી સુવિધાઓ ફક્‍ત મોટી ખરીદી માટે હતી, પરંતુ હવે તે પગારદાર લોકો, ગિગ વર્કર્સ અને નાના વેપારીઓ માટે રોજિંદી જરૂરિયાત બની ગઈ છે.

ક્રેડિટ કાર્ડની સાથે, BNPL એટલે કે હમણાં ખરીદો, પછી ચૂકવણી કરોઃ સેવાઓ પણ લોકોમાં ખૂબ લોકપ્રિય બની રહી છે. એક અભ્‍યાસ મુજબ, ૧૮% સ્‍વ-રોજગાર અને ૧૫% રોજગાર ધરાવતા લોકો આ સેવાનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. BNPL લોકોને નાની ખરીદી માટે તાત્‍કાલિક ક્રેડિટ આપે છે, જે પછીથી સરળ હપ્તામાં ચૂકવી શકાય છે. ખાસ કરીને ઓનલાઈન શોપિંગ અને નાના ખર્ચાઓ માટે BNPLનો ક્રેઝ ઝડપથી વધી રહ્યો છે.

ઉદાહરણ તરીકે, ધારો કે કોઈ વ્‍યક્‍તિ ૩૦,૦૦૦ રૂપિયાનો મોબાઈલ ઓનલાઈન ખરીદવા માંગે છે, પરંતુ તેની પાસે અત્‍યારે આખી રકમ નથી. તેથી BNPL ની મદદથી, તે ફોન ખરીદી શકે છે અને આગામી થોડા મહિનામાં નાના હપ્તામાં પૈસા ચૂકવી શકે છે. આ સુવિધા ખાસ કરીને ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટે ખૂબ જ મદદરૂપ સાબિત થઈ રહી છે.

પરંતુ તે જ સમયે, તે ઘણા લોકો માટે મુશ્‍કેલ પણ બની રહ્યું છે. કારણ કે ઘણી વખત તેઓ સમયસર બિલ ચૂકવી શકતા નથી અને પછી ભારે વ્‍યાજ ચૂકવવું પડે છે. આવી સ્‍થિતિમાં, BNPL ચિંતાનું કારણ બની શકે છે અને મદદ પણ કરી શકે છે.

આ અભ્‍યાસમાં ફિનટેક કંપનીઓની શક્‍તિ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્‍યો છે. આ કંપનીઓ ડિજિટલ ધિરાણ દ્વારા દેશમાં એક નવી ક્રાંતિ લાવી રહી છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૩ માં, ફિનટેક કંપનીઓએ રૂ. ૯૨,૦૦૦ કરોડથી વધુની વ્‍યક્‍તિગત લોનનું વિતરણ કર્યું, જે નવી લોનના ૭૬્રુ જેટલું હતું. આ આંકડા સ્‍પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ફિનટેક કંપનીઓ નાની અને ઝડપી લોન આપીને લોકોની જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી રહી છે.

ફિનટેક ફક્‍ત લોન આપવા પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેના ડિજિટલ પ્‍લેટફોર્મ દ્વારા લોન લેવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાને પણ સરળ બનાવી રહ્યું છે. જ્‍યાં પહેલા બેંકમાંથી લોન મેળવવા માટે ઘણા કાગળકામની જરૂર પડતી હતી, હવે ફિનટેક એપ્‍સ પર થોડીવારમાં લોન મંજૂર થઈ જાય છે. આ કારણોસર, ઓછી આવક ધરાવતા લોકો પણ હવે આ સેવાઓ તરફ વધુને વધુ આકર્ષિત થઈ રહ્યા છે.