ઇઝરાયલે સીરિયા પર હુમલો કર્યો છે. ભારે બોમ્બમારો થયો છે. મોટાભાગના હુમલા હવામાં કરવામાં આવ્યા છે. સીરિયામાં ચારેબાજુ ગભરાટનો માહોલ છે. આવી સ્થિતિમાં, એ જાણવું જરૂરી છે કે ઇઝરાયલ અને સીરિયા વચ્ચેની દુશ્મનાવટ પાછળનું સાચું કારણ શું છે? તેની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ? સીરિયા કયા દેશો સાથે મિત્રતા ધરાવે છે અને કયા દેશો સાથે તેની દુશ્મનાવટ છે?

  સીરિયા પશ્ચિમ એશિયાનો એક મહત્વપૂર્ણ દેશ છે, જે તેના ભૂગોળ અને ઇતિહાસને કારણે હંમેશા સમાચારમાં રહ્યો છે. સીરિયા કુલ પાંચ દેશો સાથે તેની સરહદો વહેંચે છે. ઉત્તરમાં તુર્કી, પૂર્વમાં ઇરાક, દક્ષિણમાં જોર્ડન, દક્ષિણપશ્ચિમમાં ઇઝરાયલ અને પશ્ચિમમાં લેબનોન. આ ઉપરાંત, ભૂમધ્ય સમુદ્ર પણ પશ્ચિમમાં તેની સરહદને સ્પર્શે છે. આ બધા દેશો સાથે સીરિયાના સંબંધો અલગ અલગ સમયે બદલાતા રહ્યા છે. ક્યારેક મિત્રતા, ક્યારેક દુશ્મની, તો ક્યારેક તટસ્થતા.

  

સીરિયા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે દુશ્મનાવટના મૂળ 1948 માં ઇઝરાયલના નિર્માણ સમયથી શરૂ થયા હતા. જ્યારે ઇઝરાયલ સ્વતંત્ર દેશ બન્યો, ત્યારે આરબ દેશોએ તેનો વિરોધ કર્યો. 1948 ના આરબ-ઇઝરાયલ યુદ્ધમાં સીરિયા પણ આરબ ગઠબંધનનો ભાગ હતું. આ પછી, 1967 ના છ દિવસના યુદ્ધમાં, ઇઝરાયલે સીરિયાના ગોલાન હાઇટ્સ નામના વિસ્તાર પર કબજો કર્યો. આ વિસ્તાર વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિકોણથી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે અહીંથી ઇઝરાયલ અને સીરિયા બંનેની સરહદો પર નજર રાખી શકાય છે.

ગોલાન હાઇટ્સ પર કબજો જમાવ્યા પછીથી બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ચાલી રહ્યો છે. સીરિયાએ ઘણી વખત આ વિસ્તાર પાછો મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તે સફળ થઈ શક્યું નહીં. 1973ના યોમ કિપ્પુર યુદ્ધમાં સીરિયાએ ઇઝરાયલ પર પણ હુમલો કર્યો હતો, પરંતુ ઇઝરાયલ ફરીથી જીતી ગયું. ત્યારથી બંને દેશો વચ્ચે કોઈ ઔપચારિક શાંતિ કરાર થયો નથી. ઇઝરાયલ અને સીરિયા વચ્ચેના સરહદી વિસ્તારોમાં ઘણીવાર અથડામણ થાય છે, અને બંને એકબીજાને પોતાના દુશ્મન માને છે.

ગોલાન હાઇટ્સ સિવાય સીરિયા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે દુશ્મનાવટના ઘણા કારણો છે. એક, ઇઝરાયલ ગોલાન હાઇટ્સ છોડવા તૈયાર નથી. તેણે ત્યાં પોતાના લોકોને સ્થાયી કર્યા છે. બીજું મહત્વનું કારણ પેલેસ્ટાઇન છે. સીરિયા હંમેશા પેલેસ્ટાઇનીઓને ટેકો આપે છે, જ્યારે ઇઝરાયલ સાથે તેમનો સંઘર્ષ ચાલુ રહે છે. ત્રીજું કારણ પ્રાદેશિક રાજકારણ છે - સીરિયા પોતાને આરબ રાષ્ટ્રવાદનું કેન્દ્ર માને છે, જ્યારે તે ઇઝરાયલને પશ્ચિમી દેશોના સાથી અને બાહ્ય શક્તિ તરીકે જુએ છે.

 

હવે  સીરિયાના તેના અન્ય પડોશી દેશો તુર્કી, ઇરાક, જોર્ડન અને લેબનોન સાથેના જાણો સંબંધો વિશે 

તુર્કી: પ્રાંત અને પાણી પર તણાવ, કુર્દિશ લડવૈયાઓ લડી રહ્યા છે

સીરિયા અને તુર્કી વચ્ચેના સંબંધો ઐતિહાસિક રીતે જટિલ રહ્યા છે. સરહદ વિવાદો, ખાસ કરીને હટાય પ્રાંત અને પાણીની વહેંચણીને લઈને બંને દેશો વચ્ચે તણાવ રહ્યો છે. તાજેતરના વર્ષોમાં, તુર્કીએ સીરિયન ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન સીરિયા સામે અનેક લશ્કરી કાર્યવાહી કરી છે, ખાસ કરીને કુર્દિશ લડવૈયાઓ સામે. તુર્કીએ લાખો સીરિયન શરણાર્થીઓને પણ આશ્રય આપ્યો છે, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો ભારે અભાવ છે.

ઇરાક: સાથે પણ મિત્રો નહીં

સમય જતાં સીરિયા અને ઇરાક વચ્ચેના સંબંધોમાં પણ પરિવર્તન આવ્યું છે. બાથ પાર્ટીના શાસનમાં બંને દેશો નજીક આવ્યા હતા, પરંતુ પરસ્પર સ્પર્ધા અને પ્રાદેશિક રાજકારણને કારણે સંબંધોમાં પણ ખટાશ આવી ગઈ હતી. 2011 પછી, જ્યારે સીરિયામાં ગૃહયુદ્ધ શરૂ થયું, ત્યારે ઇરાકના કેટલાક ભાગોમાં ISISનો પ્રભાવ વધ્યો, જેના કારણે બંને દેશોએ આતંકવાદ સામે સામાન્ય લડાઈ લડવી પડી. આજે બંને દેશો એકબીજાને સહકાર આપે છે, પરંતુ સંબંધોને સંપૂર્ણપણે મૈત્રીપૂર્ણ કહી શકાય નહીં.

જોર્ડન: વેપાર સંબંધો પણ વિશ્વાસ નથી

સીરિયા અને જોર્ડન વચ્ચેના સંબંધો સામાન્ય રીતે શાંતિપૂર્ણ રહ્યા છે, પરંતુ સીરિયાના ગૃહયુદ્ધ બાદ, જોર્ડને સીરિયન શરણાર્થીઓ માટે તેની સરહદો ખોલી દીધી. જો કે, જોર્ડન સીરિયાથી આવતા આતંકવાદ અને દાણચોરી અંગે પણ ચિંતિત છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રાજદ્વારી સંબંધો જળવાઈ રહ્યા છે, પરંતુ કોઈ ઊંડો વિશ્વાસ નથી.

લેબનોન: ખૂબ જ જટિલ સંબંધો

સીરિયા અને લેબનોન વચ્ચેના સંબંધો ઐતિહાસિક રીતે ખૂબ જ ગાઢ રહ્યા છે. સીરિયાએ લાંબા સમયથી લેબનોનમાં લશ્કરી હાજરી જાળવી રાખી છે. સીરિયાનો પ્રભાવ હજુ પણ લેબનીઝ રાજકારણમાં જોવા મળે છે, ખાસ કરીને હિઝબુલ્લાહ જેવા સંગઠનો દ્વારા. જોકે, લેબનોનના કેટલાક વર્ગો પણ સીરિયાના હસ્તક્ષેપનો વિરોધ કરે છે. એકંદરે, બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો જટિલ પણ ઊંડા છે.

 

સીરિયાના સૌથી મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય મિત્રો રશિયા અને ઈરાન છે. રશિયાએ 2015 થી સીરિયન સરકારને લશ્કરી અને રાજદ્વારી સમર્થન પૂરું પાડ્યું છે, જે બશર અલ-અસદની સરકારને ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે. ઈરાન સીરિયાનો નજીકનો સાથી પણ છે, જે આર્થિક, લશ્કરી અને રાજકીય ટેકો પૂરો પાડે છે. ઈરાન માટે, સીરિયા એક વ્યૂહાત્મક સાથી છે, જે તેને લેબનોનના હિઝબુલ્લાહ સુધી પહોંચ જાળવી રાખવાની મંજૂરી આપે છે.

આમ આપણે જોઈએ છીએ કે સીરિયાની ભૂગોળ, ઇતિહાસ અને રાજકારણ તેને જટિલ પડોશી સંબંધો ધરાવતો દેશ બનાવે છે. ઇઝરાયલ સાથેનો તેનો દુશ્મનાવટ મુખ્યત્વે ગોલાન હાઇટ્સ અને પેલેસ્ટાઇન મુદ્દા પર આધારિત છે, જે દાયકાઓથી ચાલી રહ્યો છે. તુર્કી, ઇરાક, જોર્ડન અને લેબનોન સાથેના તેના સંબંધો સમયાંતરે બદલાયા છે. ક્યારેક તે મિત્રતા, ક્યારેક દુશ્મનાવટ અને ક્યારેક તટસ્થતા છે. રશિયા અને ઈરાન તેના સૌથી મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય સાથી છે. સીરિયાની પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે ભૂગોળ, ઇતિહાસ અને રાજકારણ એકસાથે દેશના સંબંધોને કેવી રીતે આકાર આપે છે, અને દેશના પડોશીઓ તેના મિત્ર તેમજ દુશ્મન કેવી રીતે બની શકે છે