નવી દિલ્‍હી તા.૧૮: જો તમારા બાળકો વિદેશમાં અભ્‍યાસ કરી રહ્યા છે, તો આ સમાચાર તમારા માટે છે. એક અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૪ માં બાળકોના શિક્ષણ માટે વિદેશમાં પૈસા મોકલનારા પરિવારોએ બેંક ફી અને ચલણ સ્‍વરૂપમાં લગભગ રૂ. ૧,૭૦૦ કરોડ (઼૨૦૦ મિલિયન) ખર્ચ કર્યા હતા. આ રિપોર્ટ રેડસીર સ્‍ટ્રેટેજી કન્‍સલ્‍ટન્‍ટ્‍સ અને વાઈઝ નામની કંપની દ્વારા સંયુક્‍ત રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્‍યો છે. Wise એક વૈશ્વિક ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્‍ટ કંપની છે. મતલબ કે, આ કંપની એક દેશથી બીજા દેશમાં પૈસા મોકલવાનું કામ કરે છે.

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાંથી દર વર્ષે લગભગ ૮૫,૦૦૦-૯૩,૫૦૦ કરોડ રૂપિયા (૧૦-૧૧ અબજ ડોલર) અભ્‍યાસ માટે વિદેશ મોકલવામાં આવે છે. આમાંથી ૯૫% થી વધુ નાણાં જૂના માર્ગે એટલે કે બેંકો દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. બેંકો આના પર ૩-૩.૫% વિનિમય દર માર્કઅપ વસૂલ કરે છે. તેનો અર્થ એ કે બેંકો પૈસા બદલવા માટે વધુ ચાર્જ લે છે. એટલું જ નહીં, પૈસા મોકલવામાં પણ બે થી પાંચ દિવસ લાગે છે.

જો કોઈ પરિવાર દર વર્ષે ૩૦ લાખ રૂપિયા વિદેશ મોકલે છે, તો તેને લગભગ ૭૫,૦૦૦ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ શકે છે. આ નુકસાન છુપાયેલા ખર્ચને કારણે થાય છે, જેના વિશે લોકો જાણતા નથી. વિશ્વ બેંકે સરહદ પારથી મોકલવામાં આવતા રેમિટન્‍સના ખર્ચ અંગે સમાન અવલોકનો કર્યા છે. ક્રોસ બોર્ડર રેમિટન્‍સ એટલે એક દેશથી બીજા દેશમાં પૈસા મોકલવા. આ ખર્ચ સમૃદ્ધ દેશોમાં કામ કરતા અને ઘરે પૈસા મોકલતા સ્‍થળાંતરિત કામદારો કરતા થોડો ઓછો છે. વિશ્વ બેંકના મતે, ઼૨૦૦ મોકલવાનો વૈશ્વિક સરેરાશ ખર્ચ ૬.૪% છે, જે ગયા વર્ષના ૬.૨% થી વધુ છે.

ડિજિટલ રીતે પૈસા મોકલવા સસ્‍તા છે. આ ફી તરીકે લગભગ ૫% ખર્ચ થાય છે, જ્‍યારે નોન-ડિજિટલ પદ્ધતિનો ખર્ચ ૭% થાય છે. જોકે, સંયુક્‍ત રાષ્ટ્ર (યુએન) ૨૦૩૦ સુધીમાં રેમિટન્‍સનો ખર્ચ ઘટાડીને ૩% સુધી લાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આનાથી સ્‍થળાંતરિત કામદારો અને તેમના પરિવારોને ઘણો ફાયદો થશે. વાઈસ કંપનીએ આ અભ્‍યાસને પ્રાયોજિત કર્યો. આ કંપની આંતરરાષ્ટ્રીય મની ટ્રાન્‍સફરનું કામ કરે છે અને બેંકો સાથે સ્‍પર્ધા કરે છે. વાઈઝ કહે છે કે આ કવાયતનો હેતુ લોકોનું ધ્‍યાન આ ખામીઓ તરફ દોરવાનો છે.

તેમનું કહેવું છે કે બેંકો પૈસા મોકલવા માટે ઘણી અલગ અલગ બેંકોનો ઉપયોગ કરે છે, જેના કારણે વધુ ચાર્જ લાગે છે. પણ વાઈસ એવું નથી કરતો. વાઈઝ બંને દેશોમાં સ્‍થાનિક ખાતા ધરાવે છે. જ્‍યારે કોઈ પૈસા મોકલે છે, ત્‍યારે વાઈઝ તે દેશના ખાતામાંથી પ્રાપ્તકર્તાને પૈસા ચૂકવે છે. આ ખાતરી કરે છે કે પૈસા તમારા સુધી ઝડપથી પહોંચે છે અને કોઈ વિનિમય દર માર્કઅપ નથી.

જૂની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને બેંક ટ્રાન્‍સફર કરવા માટે ઘણા ચાર્જ લાગે છે. મોકલતી બેંકો ૨-૬% વિનિમય દર માર્કઅપ વસૂલ કરે છે. મધ્‍યમ બેંકો ઼૧૦-૩૦ નો ઘટાડો લે છે. SWIFT નેટવર્ક ફી પણ લાગુ પડે છે. વધુમાં, પ્રાપ્તકર્તા બેંક પણ ઼૧૬ સુધીનો ચાર્જ લઈ શકે છે. આ ચાર્જીસમાં છુપાયેલા પાલન ખર્ચ પણ ઉમેરવામાં આવે છે, જેનાથી કુલ રેમિટન્‍સ ખર્ચ લગભગ ૫-૭% થાય છે. અને મોટાભાગના લોકોને તેના વિશે ખબર પણ નથી.(૩૮.૧૪)