નવી દિલ્હી : ચીન અને પાકિસ્તાનની નાપાક હરકતોને જોતાં ભારત સતત પોતાની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરી રહ્યું છે. હવે ભારત સરકારે ₹20,000 કરોડના એક મેગા પ્રોજેક્ટને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે, જે દુશ્મનોની ઊંઘ હરામ કરી દેશે! આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય વાયુસેના (IAF) માટે એક મોટો ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે, કારણ કે તે હુમલા પહેલા જ દુશ્મનના ફાઇટર જેટને 'મોતની ઊંઘ' સુવડાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
 
AWACS India: આકાશમાં ભારતની નવી આંખો!
કેન્દ્ર સરકારે 'અવાક્સ ઇન્ડિયા' (AWACS India) પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપી દીધી છે, જે ભારતની હવાઈ સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને નવી ઊંચાઈ આપશે. આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના હેઠળ છ અત્યાધુનિક એરબોર્ન વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ (AWACS) વિકસાવવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતને એવા ગણ્યા-ગાંઠ્યા દેશોની હરોળમાં મૂકશે, જેમની પાસે આવી સ્વદેશી ક્ષમતાઓ છે.

શું છે AWACS?
AWACS વિમાનો એક ઉડતા કમાન્ડ સેન્ટરની ભૂમિકા ભજવે છે. તેઓ દુશ્મનના લડાકુ વિમાનો, ગ્રાઉન્ડ સેન્સર અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ગતિવિધિઓને ઘણી દૂરથી ટ્રેક કરી શકે છે.
 
મેઇડ ઇન ઇન્ડિયા: આત્મનિર્ભરતા તરફ એક મોટું પગલું!
આ AWACS વિમાનોનું નિર્માણ ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) ના નેતૃત્વમાં કરવામાં આવશે. આ માટે એરબસના A321 વિમાનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જેમાં જટિલ માળખાકીય ફેરફારો અને સિસ્ટમ ઇન્ટિગ્રેશન કરવામાં આવશે. DRDO આ પ્રોજેક્ટમાં અનેક ભારતીય ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ સાથે કામ કરશે, જે સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉદ્યોગને પણ મોટો પ્રોત્સાહન આપશે.

મુખ્ય તકનીકી વિશેષતાઓ:
•    રી-કન્ફિગર્ડ એર ઇન્ડિયા વિમાનો: IAF પાસે પહેલાથી જ ઉપલબ્ધ છ A321 એરક્રાફ્ટ (જે અગાઉ એર ઇન્ડિયા પાસેથી લેવામાં આવ્યા હતા) ને આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ફરીથી ડિઝાઇન કરવામાં આવશે.
•    360-ડિગ્રી રડાર કવરેજ: આ વિમાનોમાં ઉપરની તરફ એક મોટો ડોર્સલ ફિન લગાવવામાં આવશે, જે 360-ડિગ્રી રડાર કવરેજ સુનિશ્ચિત કરશે.
•    સ્વદેશી ટેકનોલોજી: તેમાં સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી મિશન કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને અત્યાધુનિક AESA (Active Electronically Scanned Array) રડાર લાગેલા હશે.
 
'નેત્ર MkII' પ્રોગ્રામ અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓ!
AWACS India ને DRDO દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલા 'નેત્ર MkII' પ્રોગ્રામ હેઠળ વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. અગાઉ, DRDO ને ફિફ્થ જનરેશન એડવાન્સ મલ્ટીરોલ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) ના પ્રોટોટાઇપ પ્રોડક્શન માટે પણ લીલી ઝંડી મળી હતી. આ દર્શાવે છે કે ભારત હવે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે માત્ર આયાત કરનાર દેશ નથી, પરંતુ એક વિશ્વસનીય નિર્માતા બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યંહ છે. આ પ્રોજેક્ટ ભવિષ્યમાં સંરક્ષણ ઉપકરણોની નિકાસની સંભાવનાઓ પણ ખોલશે.
 
IAF ની વર્તમાન ક્ષમતાઓ અને નવો પડાવ:
હાલમાં, IAF પાસે ઇઝરાયેલ અને રશિયા સાથે મળીને વિકસાવવામાં આવેલી IL76 આધારિત ત્રણ 'ફાલ્કન' સિસ્ટમ્સ છે, જે મોટી હોવા છતાં તકનીકી સમસ્યાઓ અને જાળવણી સંબંધિત મર્યાદાઓનો સામનો કરી રહી છે. આ ઉપરાંત DRDO દ્વારા વિકસિત નાના કદના બે 'નેત્ર' વિમાનો છે, જેનો ભારત-પાકિસ્તાન તણાવ દરમિયાન સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
 
3 વર્ષમાં પ્રોજેક્ટ પૂરો કરવાનું લક્ષ્ય:
સરકારી મંજૂરી બાદ, આ પ્રોજેક્ટને ત્રણ વર્ષની અંદર પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવા પર ભારત પાસે એવી ક્ષમતા હશે, જે ન કેવળ સરહદો પરની સતર્કતાને નવી મજબૂતી આપશે, પરંતુ ભારતીય કંપનીઓને જટિલ સંરક્ષણ ટેકનોલોજીમાં આત્મનિર્ભરતા તરફ પણ આગળ વધારશે. AWACS India પ્રોજેક્ટ ભારતીય વાયુસેનાની નજર અને મારક ક્ષમતાને અનેક ગણી વધારશે, અને ભારત માટે સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન તથા તકનીકી આત્મનિર્ભરતાની દિશામાં એક મોટો સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.