નવી દિલ્હી : ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો ધીમે ધીમે સામાન્ય થતા હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા ફરી શરૂ થઈ છે, સીધી ફ્લાઇટ્સ શરૂ થવાની શક્યતા છે અને વિઝાના નવા નિયમો પણ બની શકે છે, જેનાથી લોકોની અવરજવર સરળ બનશે. પરંતુ, શું આ બંને દેશોના સંબંધોમાં કોઈ મોટો બદલાવ છે? કદાચ નહીં. કારણ કે ચીન હંમેશની જેમ પાકિસ્તાનને મદદ કરી રહ્યું છે. 'ઓપરેશન સિંદૂર' દરમિયાન પણ ચીને એક રીતે પાકિસ્તાનનો ખુલ્લેઆમ સાથ આપ્યો હતો, જે દર્શાવે છે કે બંને દેશોની મિત્રતા કેટલી ઊંડી છે.

ભારતની આ મૂંઝવણ એવા સમયે છે જ્યારે ભારતીય વેપારી જગત ચીનથી આવતા સામાનને લઈને પરેશાન છે. ચીને કેટલીક વસ્તુઓ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, જેમ કે દુર્લભ ચુંબક (rare earth magnets), જેનાથી ભારતીય ઉદ્યોગો પર ગંભીર અસર પડી રહી છે. કેટલીક વસ્તુઓ માટે નવા પ્રમાણપત્રો પણ માંગવામાં આવી રહ્યા છે.
 
સપ્લાય ચેઇનનું સંકટ દૂર કરવા પર ભાર:
વાસ્તવિકતામાં, વાત હાલની સપ્લાય ચેઇનની મુશ્કેલીઓ દૂર કરવાની છે. આને ચીન પર વધુ નિર્ભર થવા તરીકે ન સમજવું જોઈએ. ખરેખર, હેતુ એ છે કે હાલ પૂરતું નુકસાન ટાળીને, અન્ય વિકલ્પો તૈયાર કરવામાં આવે. અમેરિકા પણ ચીન સાથે કંઈક આવું જ કરી રહ્યું છે. એક તરફ તે ચીનને પોતાનો સૌથી મોટો હરીફ માને છે અને તેને લાંબા ગાળા માટે ખતરો પણ સમજે છે. પરંતુ, બીજી તરફ તે પોતાના ઉદ્યોગો માટે સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત કરવા માટે ચીન સાથે વાત કરવા તૈયાર છે. આનો અર્થ એ છે કે અમેરિકા પણ સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા પણ ચીન સાથેના વેપારમાં તણાવ ઘટાડવાના રસ્તા શોધી રહ્યા છે. દરેક જણ ઈચ્છે છે કે વેપાર ચાલુ રહે, પરંતુ ચીન પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ન રહે. તેથી, દરેક જણ પોતપોતાની રીતે 'બેલેન્સ' બનાવવામાં વ્યસ્ત છે, જેથી જરૂર પડે ત્યારે ચીન સિવાયના અન્ય વિકલ્પો પણ ઉપલબ્ધ હોય.
 
હાલ પોતાનું વ્યાપારી હિત જોવામાં જ ભલાઈ:
આજકાલ, ચીનને લઈને એક નવી વિચારસરણી છે. દરેક જણ માને છે કે સપ્લાય ચેઇનમાં ચીનનો દબદબો છે. ચીન આ તાકાતનો ઉપયોગ રાજકીય ફાયદા માટે કરે છે, તેમાં પણ કોઈને શંકા ન હોવી જોઈએ. તેથી, દરેક જણ ચીનનો સામનો કરવાની તૈયારી પણ કરી રહ્યા છે. જો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દુર્લભ ચુંબકો માટે ચીન સાથે સમજૂતી કરી રહ્યું છે, તો ભારતે પણ પોતાના ફાયદા જોવામાં જ ભલાઈ છે.

ભારત માટે આ રીતે સામાન્ય થવું એટલા માટે જરૂરી છે કારણ કે વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર સ્થિતિ પહેલા કરતા સારી થઈ રહી છે. જોકે, હજુ સુધી સૈનિકો સંપૂર્ણપણે પાછા હટ્યા નથી, પરંતુ કેટલાક સૈનિકોની હાજરી ઓછી થઈ છે. આનાથી આર્થિક મુદ્દાઓ પર વાત કરવાની તક મળે છે. ભારતે દરેક મોરચે લડાઈ ન લડવી જોઈએ.
 
ચીનને પણ ચિંતા છે:
જો આજે ભારતને સપ્લાય ચેઇનમાં મુશ્કેલી છે, તો ચીનને પણ ફરિયાદો છે. ચીનની કંપનીઓની ભારતમાં કડક તપાસ થઈ રહી છે. ચીનને તેની એવી કંપનીઓની ચિંતા છે જેમણે ગલવાન ઘાટીની અથડામણ પહેલા ભારતમાં રોકાણ કર્યું હતું. ભારતીય એજન્સીઓ ચીનની કંપનીઓની તપાસ કરી રહી છે. ભારતે LAC પર શાંતિને ચીન સાથેની આર્થિક વાતચીત સાથે જોડી છે. પહેલા ચીન કહેતું હતું કે LAC પરના મતભેદોની અસર અન્ય ક્ષેત્રો પર ન પડવી જોઈએ. પરંતુ, હવે ભારત સતત કહી રહ્યું છે કે મતભેદને વિવાદ ન બનવા દેવા જોઈએ. તેથી, જો LAC પર સુધાર થાય છે, તો અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ સુધાર દેખાવો જોઈએ. તાજેતરમાં ઘણા નેતાઓ અને અધિકારીઓ ચીન ગયા છે, જેમાં વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકર પણ શામેલ છે. આ દર્શાવે છે કે ભારત ફરીથી વાતચીત કરવા તૈયાર છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં વેપાર હવે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
 
વેપાર માટે હાલ 'સમય ખરીદી રહ્યું' છે ભારત:
ભારતે ચીન અને પાકિસ્તાનની મિત્રતાને પોતાના સંબંધો સાથે જોડી નથી. નિશ્ચિતરૂપે આ એક ખતરો છે, જેનો ભારતે જ સામનો કરવો પડશે. હાલ પૂરતું, ભારત અમેરિકા સાથે મળીને તેને રોકવાનો પ્રયાસ કરશે. ચીન હંમેશા અમેરિકા વિશે વિચારતું રહે છે. તે જાણવા માંગે છે કે ભારતના અમેરિકા સાથે શું પ્લાન છે? શું ભારત ચીન વિરુદ્ધ અમેરિકા સાથે મળીને કામ કરશે? ક્વાડ (Quad) નો શું અર્થ છે? ભારત પણ ચીનને પૂછે છે કે તે પાકિસ્તાન સાથે શું કરી રહ્યું છે? બંને એકબીજાને પૂરી વાત જણાવતા નથી. બંનેને ખબર છે કે તેમની પાસે શું તાકાત છે. તેથી, હાલ જે સુધાર થઈ રહ્યો છે, તેને એ સમજવું જોઈએ કે ભારત પોતાના વેપાર માટે 'સમય ખરીદી રહ્યું' છે, જેથી સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત કરી શકાય અને અન્ય વિકલ્પો શોધી શકાય. આનો અર્થ એ નથી કે ભારત, ચીન સાથે વધુ જોડાશે.