તા. ૧૦ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૧ મંગળવાર
ખેડૂતોની હાલત કફોડીઃ આવક સ્થિરઃ ‘આમદની અઠન્ની, ખર્ચ રૂપૈયા'
સરકાર ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાના ઢોલ વગાડે છે પણ હકીકત એ છે કે ૧૦ વર્ષમાં ખેડૂતોની આવક જેમની તેમ રહી છે : જગતના તાતનો નફો ઘટી ગયોઃ ૧૦ મુખ્ય પાકની સમીક્ષાથી ચૌંકાવનારી વિગતો બહાર આવીઃ મોંઘવારી વધી પણ આવક વધી નથી
નવી દિલ્હી, તા.૧૯: સરકારે ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાનું અનેક વખત વચન આપ્યું છે પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ જ છે. ખેડૂતોની આવક સ્થિર થઈ ગઈ છે અને નફો પણ ઘટી રહ્યો છે. આ વાત કળષિ ખર્ચ અને કિંમતો આયોગના આંકડા દ્વારા બહાર આવી છે. છેલ્લા દસ વર્ષમાં ખેડૂતોની આવકમાં થયેલો વધારો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ફુગાવા કરતા ઓછો છે. એટલે કે ફુગાવો વધ્યો છે પણ તેની સરખામણીમાં ખેડૂતોની આવક વધી નથી.
ડેટા દર્શાવે છે કે મોટાભાગના પાક પર ખેડૂતોના નફામાં ઘટાડો થયો છે. દસ મુખ્ય પાકો (ખરીફ અને રવિ બંને ઋતુઓ)નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું. એવું જાણવા મળ્યું કે મકાઈ, મગફળી અને સરસવ સિવાય, આ સમયગાળા દરમિયાન અન્ય તમામ પાકોમાં ખેડૂતોની આવક ગ્રામીણ ફુગાવા કરતા ઓછી વધી છે. ૨૦૧૩-૧૪માં, ડાંગરની ખેતીનો ખર્ચ પ્રતિ હેક્ટર રૂ.૨૫,૧૭૯ હતો. કૌટુંબિક મજૂરીનું મૂલ્ય પ્રતિ હેક્ટર રૂ.૮,૪૫૨ અંદાજવામાં આવ્યું હતું. પાકની કિંમત પ્રતિ હેક્ટર રૂ. ૫૩,૨૪૨ હતી. આનો અર્થ એ કે પ્રતિ હેક્ટર રૂ.૧૯,૬૧૧ નો નફો.
વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં, આ નફો વધીને પ્રતિ હેક્ટર રૂ.૩૦,૨૧૬ થયો. આ ૫૪% નો વધારો હતો. પરંતુ ગામડાઓમાં ગ્રાહક ભાવમાં ૨૦૧૩-૧૪ અને ૨૦૨૩-૨૪ વચ્ચે ૬૫% નો વધારો થયો. આનાથી ડાંગરના પાકમાંથી નફો પણ ઓછો થયો. તેવી જ રીતે, ૨૦૧૩-૧૪ માં નફાનું માર્જિન ઇનપુટ અને મજૂર ખર્ચના ૫૮% હતું. હવે તે ખર્ચના ૪૯.૩% પર આવી ગયું છે. ઇનપુટ ખર્ચ અને કૌટુંબિક મજૂરીને કુલ ખર્ચ તરીકે ગણવામાં આવે છે. લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ આના દ્વારા નક્કી થાય છે.
ડાંગરથી વિપરીત, ઘઉં મુખ્યત્વે રવિ પાક છે. પરંતુ આવક અને નફામાં દસ વર્ષની વળદ્ધિની સરખામણી બંને પાક માટે સમાન પેટર્ન દર્શાવે છે. ૨૦૧૨-૧૩માં ખર્ચ અને કૌટુંબિક મજૂરી કરતાં સરપ્લસ પ્રતિ હેક્ટર રૂ.૨૯,૪૪૨ હતું. ૨૦૨૨-૨૩માં તે ૫૩% વધીને રૂ.૪૫,૧૭૯ થયું. પરંતુ આ ૨૦૧૨-૧૩ અને ૨૦૨૨-૨૩ વચ્ચે ગ્રામીણ ગ્રાહક ભાવમાં થયેલા ૭૧% વધારા કરતાં ઓછું છે. નફો પણ ૨૦૧૨-૧૩ માં ૧૨૩% થી ઘટીને ૨૦૨૨-૨૩ માં ૧૦૩% થયો.
શેરડીના ખેડૂતોની ચોખ્ખી આવકમાં પણ સ્થિરતા જોવા મળી હતી. તે ૨૦૧૨-૧૩માં પ્રતિ હેક્ટર રૂ.૯૬,૪૫૧ થી વધીને ૨૦૨૨-૨૩માં રૂ.૧,૨૧,૬૬૮ થયું. આ ૨૬% નો વધારો છે, જે ગ્રાહક ભાવ ફુગાવામાં થયેલા વધારા કરતા ઓછો છે. ૨૦૧૨-૧૩માં નફાનું માર્જિન ૧૫૧% હતું, જે ૨૦૨૨-૨૩માં ઘટીને ૧૦૨% થયું. સૌથી વધુ ઉત્પાદનના આધારે સરખામણી કરાયેલા ૧૦ મુખ્ય પાકોમાં, ફક્ત ત્રણ ખેડૂતોની આવકમાં ફુગાવાના દર કરતાં વધુ વધારો થયો છે. આમાં મકાઈ (૧૬૨%), સરસવ (૮૫.૭%) અને મગફળી (૭૧.૪%)નો સમાવેશ થાય છે.
અન્ય પાકોમાં વળદ્ધિ ફુગાવાના દર કરતા ઓછી હતી. ચણા માટે તે ૫૦% થી ૬૦% ની વચ્ચે હતું, સોયાબીન અને કપાસ માટે તે ૨૦% થી ૩૦% ની વચ્ચે હતું અને તુવેર (તુર) માટે તે ૨૦% થી ઓછું હતું. સ્થિર આવક ઉપરાંત, મકાઈ સિવાયના બધા પાકોમાં નફો ઘટયો છે. પ્રતિ હેક્ટર આ નફો લગભગ ભારતીય ખેડૂતોની મોસમી આવક જેટલો છે.
૨૦૧૫-૧૬ની કળષિ ગણતરીમાં સરેરાશ જમીન ધારણનું કદ ૧.૧ હેક્ટર કરતા થોડું ઓછું હતું. પરંતુ મોટાભાગના ખેડૂતો (૬૮.૫%) સીમાંત ખેડૂતો છે. આનો અર્થ એ થયો કે તેમની પાસે ૧ હેક્ટરથી ઓછી જમીન છે (સરેરાશ ૦.૩૮ હેક્ટર). આનો અર્થ એ થયો કે તેમની મોસમી આવક વધુ ઓછી થશે. નિષ્ણાતો કહે છે કે કળષિમાં સ્થિરતા અને ઓછી આવકનું કારણ GDPમાં કળષિના હિસ્સા અને રોજગારમાં કળષિના હિસ્સા વચ્ચેનો તફાવત છે.
GDP માં માત્ર ૧૬% યોગદાન આપવા છતાં, કળષિ ભારતના ૪૦% થી વધુ કાર્યબળને રોજગારી આપે છે. અમેરિકા જેવા વિકસિત દેશોમાં, કળષિ GDP માં ૦.૯% ફાળો આપે છે અને રોજગારમાં તેનો હિસ્સો ૨% છે. તેવી જ રીતે, ચીન જેવા વિકાસશીલ દેશમાં, કળષિ GDP માં ૬.૮% ફાળો આપે છે જ્યારે તે ૨૨% કાર્યબળને રોજગારી આપે છે.
(2:52 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
