નવી દિલ્હી : શું તમે જાણો છો કે આપણી પરંપરાગત ખેતી પદ્ધતિઓ પણ વાયુ પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ બની રહી છે? વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) ના નવા રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. રિપોર્ટ અનુસાર, પરાળી બાળવી, ગાયના છાણ અને રાસાયણિક ખાતરોનો અનિયમિત ઉપયોગ જેવી કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ ફક્ત આપણા પર્યાવરણને જ નહીં પરંતુ આપણા સ્વાસ્થ્યને પણ ગંભીર અસર કરી રહી છે. આ કૃષિજન્ય વાયુ પ્રદૂષણને કારણે વિશ્વભરમાં દર વર્ષે લાખો મૃત્યુ થઈ રહ્યા છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક નવા ટેકનિકલ રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. વિશ્વભરમાં વાયુ પ્રદૂષણને કારણે થતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાં કૃષિ પણ એક મુખ્ય પરિબળ બની ગયું છે. આ રિપોર્ટનું નામ "કૃષિ - વાયુ પ્રદૂષણ અને આરોગ્ય માટે પ્રાદેશિક ઉકેલો: ટેકનિકલ બ્રીફ (2025)" છે, જે કૃષિજન્ય પ્રદૂષણને કારણે વધતા મૃત્યુદર અને આરોગ્ય સંકટ વિશે વિગતવાર માહિતી આપે છે.

કૃષિ અને વાયુ પ્રદૂષણ
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે પરંપરાગત રીતે વાયુ પ્રદૂષણ માટે ઉર્જા અને પરિવહન ક્ષેત્રોને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવે છે, પરંતુ એમોનિયા, મિથેન અને સૂક્ષ્મ કણો (PM2.5) જેવા પ્રદૂષકોનો મોટો ભાગ કૃષિ ક્ષેત્રમાંથી આવે છે. ખાસ કરીને ગાયના છાણ, કૃત્રિમ ખાતરો અને પાકના અવશેષોને બાળવાથી ઉત્પન્ન થતા પ્રદૂષકો હવામાં ભેગા થઈને આરોગ્ય માટે ખતરનાક કણો બનાવે છે. આ પરિસ્થિતિ માત્ર ગ્રામીણ જ નહીં પરંતુ શહેરી આરોગ્ય પ્રણાલીને પણ અસર કરી રહી છે.

દર વર્ષે લગભગ 5 લાખ મૃત્યુ
રિપોર્ટ મુજબ, દર વર્ષે લગભગ 5 લાખ વાયુ પ્રદૂષણ સંબંધિત મૃત્યુ સીધા કૃષિ પ્રદૂષણને કારણે થાય છે. દક્ષિણ એશિયામાં, પરાળી બાળવાથી દર વર્ષે 68,000 અકાળ મૃત્યુ થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, લગભગ 16,000 મૃત્યુ ફક્ત ખાદ્ય ઉત્પાદનને કારણે થાય છે. તેની સૌથી વધુ અસર બાળકો, વૃદ્ધો અને નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો પર પડે છે.

વાયુ પ્રદૂષણ માત્ર માનવો માટે જ નહીં, પણ પાક અને ઇકોસિસ્ટમ માટે પણ હાનિકારક છે. ઓઝોન, નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ જેવા પ્રદૂષકો પાકની ઉત્પાદકતા ઘટાડી રહ્યા છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો થવાથી ચીનમાં પાક ઉત્પાદકતામાં 28% સુધી અને યુરોપમાં 10% સુધીનો વધારો થયો છે.

WHO એ આ કટોકટીનો સામનો કરવા માટે કેટલાક મુખ્ય ઉકેલો સૂચવ્યા છે, જેમાં છાણ અને ખાતરનું વૈજ્ઞાનિક સંચાલન. કૃત્રિમ ખાતરોનો મર્યાદિત ઉપયોગ. પાકના અવશેષોને બાળવાના વૈકલ્પિક રસ્તાઓ. છોડ આધારિત આહારને પ્રોત્સાહન આપવું અને એક આરોગ્ય અભિગમ અપનાવવો, જેમાં માનવો, પ્રાણીઓ અને પર્યાવરણના સામૂહિક સ્વાસ્થ્યનો સમાવેશ થાય છે.

બ્રાઝિલના સાઓ પાઉલોમાં, લણણી પહેલાં શેરડી બાળવાની પ્રથા 99% દૂર કરવામાં આવી છે, જેનાથી 70 મિલિયન ટન વાયુ પ્રદૂષકોમાં ઘટાડો થયો છે. આ દર્શાવે છે કે સરકારી નીતિ અને ખાનગી ક્ષેત્રના સહયોગથી પરિવર્તન શક્ય છે.

WHO અને ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (FAO) સંયુક્ત રીતે વૈશ્વિક સ્તરે કૃષિ ઉત્સર્જનનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે. તે જ સમયે, સરકારોને હવાની ગુણવત્તા પર દેખરેખ રાખવા, ખેડૂતોને જાગૃત કરવા અને પ્રદૂષણમુક્ત ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નક્કર નીતિઓ બનાવવા માટે વિનંતી કરવામાં આવી છે.