ઝુરિચ (સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ), [તા. ૧૯ જુલાઈ, ૨૦૨૫]: ભવિષ્યની મોટી આફતોને ટાળવા માટે વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકો એક અનોખો અને કદાચ વિચિત્ર લાગતો પ્રોજેક્ટ હાથ ધરી રહ્યા છે: તેઓ 'માનવ મળ' (human poop) ને થીજવી રહ્યા છે! આ પાછળનો ઉદ્દેશ્ય સૂક્ષ્મજીવો (microbes) ને સાચવવાનો છે, જે વૈજ્ઞાનિકોના મતે સેંકડો વર્ષો પછી માનવજાતને વિનાશથી બચાવી શકે છે. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં આવેલા આ 'માઇક્રોબાયોટા વોલ્ટ'માં પહેલેથી જ ૧,૦૦૦થી વધુ નમૂનાઓ સંગ્રહિત છે, જ્યારે સ્થાપકો હવે ૧૦,૦૦૦ વધુ નમૂનાઓ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
માઇક્રોબાયોટા વોલ્ટ પ્રોજેક્ટ: ભવિષ્યનું 'ડૂમ્સડે વોલ્ટ'
આ 'માઇક્રોબાયોટા વોલ્ટ' પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ૨૦૨૯ સુધીમાં ૧૦,૦૦૦ મળના નમૂનાઓ એકત્રિત કરવાનો છે, જેથી સૂક્ષ્મજીવોને સાચવી શકાય જે એક દિવસ માનવતાને ગંભીર રોગો અને પર્યાવરણીય પડકારો સામે મદદ કરી શકે. આ 'ડૂમ્સડે વોલ્ટ' હાલમાં યુનિવર્સિટી ઓફ ઝુરિચમાં કાર્યરત છે, પરંતુ તેના સ્થાપકો ભવિષ્ય માટે વધુ કાયમી અને સલામત સ્થળ શોધી રહ્યા છે, આદર્શ રીતે કેનેડા અથવા સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ જેવો અત્યંત ઠંડો પ્રદેશ.
આ કોઈ નવો પ્રોજેક્ટ નથી; તેને ૨૦૧૮માં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ત્યારે તે ફક્ત તેના પરીક્ષણ તબક્કામાં હતો. તે સમયે વૈજ્ઞાનિકો વિશ્વભરમાંથી મળ અને આથોવાળા ખોરાક (fermented foods) ને એકત્રિત કરવા અને નિકાસ કરવાની વ્યવહારિકતાને સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. હવે આ પ્રોજેક્ટ મોટા પાયે આગળ વધવા અને હજારો વધુ નમૂનાઓને સાચવવા માટે તૈયાર છે. આ પ્રોજેક્ટના વિસ્તરણની વિગતો 'નેચર કોમ્યુનિકેશન્સ' જર્નલમાં પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી.
મળમાંથી સૂક્ષ્મજીવોનું સંરક્ષણ: શા માટે આ જરૂરિયાત?
સૂક્ષ્મજીવોનું સંરક્ષણ આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે. માનવ મળ ઉપરાંત, આ સંગ્રહ સુવિધામાં ૨૦૦ પ્રકારના આથોવાળા ખોરાક પણ છે, કારણ કે તે "આંતરડા માટે ફાયદાકારક" સૂક્ષ્મજીવોથી ભરપૂર હોય છે. ટીમ પર્યાવરણીય સૂક્ષ્મજીવોને પણ સંગ્રહમાં ઉમેરવાનું આયોજન કરી રહી છે. લાંબા ગાળાની યોજના મનુષ્યો, પ્રાણીઓ, છોડ અને પર્યાવરણમાં જોવા મળતા સૂક્ષ્મજીવોની બેકઅપ નકલો રાખવાની છે જેથી ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ રોગોની સારવાર, તબીબી સંશોધન અને ઇકોસિસ્ટમને પુનર્સ્થાપિત કરવા માટે થઈ શકે.
સંશોધકોએ જર્નલમાં જણાવ્યું હતું કે, સૂક્ષ્મજીવોની ખોટ ફક્ત મનુષ્યોમાં જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણમાં પણ એક ગંભીર મુદ્દો બની રહી છે. માનવ સ્વાસ્થ્ય અને કૃષિ પ્રણાલીઓ પર તેની નકારાત્મક અસર થઈ રહી છે, જેનાથી એલર્જી, સ્વયંપ્રતિરક્ષા વિકૃતિઓ અને પર્યાવરણીય સ્થિતિસ્થાપકતાને અસર થઈ રહી છે. આ સમસ્યાઓ માટે મુખ્યત્વે માનવીય પ્રવૃત્તિઓને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવે છે.
રટગર્સ યુનિવર્સિટી, ન્યૂ જર્સી ખાતે સેન્ટર ફોર એડવાન્સ્ડ બાયોટેકનોલોજી એન્ડ મેડિસિનના ડિરેક્ટર અને નવા કોમેન્ટરીના સહ-લેખક ડો. માર્ટિન બ્લેઝરે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "માનવ પ્રવૃત્તિઓ આપણા માઇક્રોબાયોમને ખતમ કરી રહી છે, અને તેના ઘણા પુરાવા છે." તેમણે ઉમેર્યું કે, "પરંપરાગત કૃષિ, માનવ-કારણભૂત આબોહવા પરિવર્તનને કારણે પર્માફ્રોસ્ટનું પીગળવું, અને એન્ટિબાયોટિક્સનો વધુ પડતો ઉપયોગ માઇક્રોબાયોમ્સને એટલો ધોવાણ કરી રહ્યા છે કે ભવિષ્યમાં તેમને બચાવવાની જરૂર પડી શકે છે." જોકે, તેઓ સ્વીકારે છે કે તેઓ ખાતરી નથી આપી શકતા કે માનવ આંતરડા અથવા પર્યાવરણમાં સૂક્ષ્મજીવોને ફરીથી દાખલ કરવાથી તેને પુનર્સ્થાપિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. તેમ છતાં, બ્લેઝર આશાવાદી છે કે વિજ્ઞાન એક સ્તરે આગળ વધશે જ્યાં "ખરેખર સારી પુનર્સ્થાપન તકનીકો" તેને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
નોર્વેના 'ડૂમ્સડે' સીડ વોલ્ટમાંથી પ્રેરણા:
માઇક્રોબાયોટા વોલ્ટની શરૂઆત સ્થાપકો નોર્વેમાં આવેલા સુપ્રસિદ્ધ "ડૂમ્સડે" સ્વાલબાર્ડ ગ્લોબલ સીડ વોલ્ટથી પ્રભાવિત થયા બાદ થઈ હતી. આ વોલ્ટ વિશ્વભરના પાકોની આનુવંશિક વિવિધતાને સાચવવા માટે લગભગ ૧.૩ મિલિયન છોડના નમૂનાઓ ધરાવે છે.
દરમિયાન, સ્વિસ વોલ્ટમાં હાલમાં બેનિન, બ્રાઝિલ, ઇથોપિયા, ઘાના, લાઓસ, થાઇલેન્ડ અને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાંથી ૧,૨૦૪ મળના નમૂનાઓ અને ૧૯૦ ખાદ્ય નમૂનાઓ સંગ્રહિત છે. તેમને માઇનસ ૮૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાને સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. ડો. બ્લેઝર માને છે કે આ વોલ્ટ "ભાવિ પેઢીઓ પ્રત્યેની જવાબદારી" છે અને કદાચ, આ સૂક્ષ્મજીવો "૧૦૦ વર્ષ પછી એક મોટી આફતને અટકાવી શકે છે."
વિજ્ઞાન પ્રેમીઓ માટે આ એક વિચારપ્રેરક પ્રોજેક્ટ છે, જે ભવિષ્ય માટે અત્યારથી જ તૈયારી કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. શું આવા 'ડૂમ્સડે વોલ્ટ્સ' ખરેખર ભવિષ્યમાં માનવજાતને વિનાશથી બચાવી શકશે, તે તો સમય જ કહેશે.