નવી દિલ્હી : સુપ્રીમ કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે વસિયતનામામાંથી કુદરતી વારસદારોને બાકાત રાખવાથી વસિયતનામાના માન્ય અમલ પર શંકા થઈ શકે છે. જો કે, ફક્ત આ પરિબળ તેને અમાન્ય બનાવશે નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે આવા શંકાસ્પદ સંજોગોના અસ્તિત્વ માટે વસિયતનામાના અમલની સંપૂર્ણ તપાસની જરૂર પડશે.

કોર્ટે કહ્યું. "અમે જાણીએ છીએ કે કુદરતી વારસદારને બાકાત રાખવાથી વસિયતનામાના અમલ પાછળનો સમગ્ર હેતુ ઉત્તરાધિકારના સામાન્ય માર્ગમાં દખલ કરવાનો છે. જોકે, રામ પ્યારી વિરુદ્ધ ભગવંત અને અન્ય કેસના દાખલાને ટાંકીને. (૧૯૯૩) ૩ SCC ૩૬૪, કોર્ટે કહ્યું, "કુદરતી વારસદારોને વારસાનો લાભ નકારવા માટે વિવેકબુદ્ધિ જરૂરી છે. જોકે, વસિયતનામાને અમાન્ય બનાવતા બધા કિસ્સાઓમાં નહીં, પણ વસિયતનામાના નિકાલ પર શંકા ઉભી કરે છે, કારણ કે તે વસિયતનામા કરનારના મનમાં એવું સૂચવતું નથી કે કોર્ટ એવું માની શકે કે આ નિકાલ સ્વૈચ્છિક કૃત્ય હતું." ન્યાયાધીશ સંજય કરોલ અને જોયમલ્યા બાગચીની ડિવિઝન બેન્ચ એક અપીલનો નિર્ણય લઈ રહી હતી જેમાં મૃત પતિ દ્વારા કરવામાં આવેલા વસિયતનામામાં તેની પત્નીનો સમાવેશ થતો ન હતો અને તેની પત્ની તરીકેની સ્થિતિનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો ન હતો. જ્યારે ટ્રાયલ કોર્ટે વસિયતને વાસ્તવિક ગણાવી હતી, ત્યારે હાઈકોર્ટે આ તારણને ઉલટાવી દીધું હતું.

આ કેસ એક વસિયતનામાનો છે જે માયા સિંહ નામની મહિલા દ્વારા અમલમાં મુકવામાં આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે. અપીલકર્તા માયા સિંહનો ભત્રીજો છે. તેમણે માયા સિંહની પત્ની જાગીર કૌર સામે દાવો દાખલ કર્યો હતો, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સિંહે વસિયતનામા દ્વારા મિલકતો તેમને (અપીલકર્તાને) વારસામાં આપી હતી. અપીલકર્તાએ એ વાતનો પણ ઇનકાર કર્યો હતો કે જાગીર કૌર માયા સિંહની કાયદેસર રીતે પરિણીત પત્ની હતી. વસિયતમાં જાગીર કૌર માયા સિંહની પત્ની હોવાનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી.

લીલા રાજગોપાલ વિરુદ્ધ કમલા મેનન કોક્રેનના કેસના આધારે ન્યાયાધીશ બાગચી દ્વારા લખાયેલા ચુકાદામાં, એવું અવલોકન કરવામાં આવ્યું હતું કે જ્યારે વસિયત અસામાન્ય લક્ષણો દર્શાવે છે અથવા તેના અમલની આસપાસ અકુદરતી સંજોગો હોય છે, ત્યારે કોર્ટે વસિયત સ્વીકારતા પહેલા તેની સંપૂર્ણ તપાસ કરવી જોઈએ. અસામાન્ય સંજોગોનું સર્વાંગી મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ.

કોર્ટે કહ્યું, આ ચર્ચા પરથી એવું તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે કે શંકાસ્પદ સંજોગો એટલે કે વસિયતમાં પત્નીની સ્થિતિનો ઉલ્લેખ ન હોવો અથવા તેના વારસામાંથી છૂટા થવાના કારણની અલગથી તપાસ કરવી જોઈએ નહીં, પરંતુ કેસના તમામ સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને.

કોર્ટે કહ્યું કે વસિયતનામામાં તેની પોતાની પત્ની અને કુદરતી વારસદાર એટલે કે પ્રથમ પ્રતિવાદીના અસ્તિત્વ અથવા તેના વારસામાંથી છૂટા થવાના કારણ વિશે સંપૂર્ણપણે કંઈ કહેવામાં આવ્યું નથી. પતિ-પત્ની તેમના છેલ્લા દિવસો સુધી સાથે રહેતા હતા અને તેમના સંબંધોમાં કોઈ કડવાશ હોવાના કોઈ પુરાવા નહોતા. ઉપરાંત, તેણીને પતિનું પેન્શન સ્વીકારવા માટે નામાંકિત કરવામાં આવી હતી, જે દર્શાવે છે કે પતિ તેણીને કાયદેસર રીતે પરિણીત પત્ની માનતો હતો.

કોર્ટે કહ્યું, વૈવાહિક દરજ્જાની આવી અવગણના એ વસિયતનામા કરનારનું લક્ષણ છે, વસિયતનામા કરનારનું નહીં. વસિયતનામામાં પત્નીના અસ્તિત્વનો ઉલ્લેખ ન કરવાની આ અસામાન્ય અવગણના સહિત તમામ પરિસ્થિતિઓનું એકંદર મૂલ્યાંકન એ હકીકત પર ગંભીર શંકા પેદા કરે છે કે વસિયતનામાનો અમલ અપીલકર્તાની સૂચનાઓ અનુસાર કરવામાં આવ્યો હતો અને તે વસિયતનામા કરનારની 'સ્વતંત્ર ઇચ્છા' નથી."

પતિના અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન પત્નીની ગેરહાજરી સંબંધોમાં કડવાશ દર્શાવે છે તેવા નીચલી અદાલતના અભિપ્રાય અંગે કોર્ટે કહ્યું કે શીખ પરિવારમાં અંતિમ સંસ્કાર પુરુષ સંબંધીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેથી તેની ગેરહાજરી સંબંધોમાં કોઈ તણાવ દર્શાવતી નથી.

વસિયતનામામાં પ્રથમ પ્રતિવાદીનો ઉલ્લેખ ન હોવાનો અથવા તેણીના વારસામાંથી છૂટા થવાના કારણોનો અભાવ એ સ્પષ્ટ યાદ અપાવે છે કે અપીલકર્તાના અયોગ્ય પ્રભાવને કારણે વસિયત કરનારની સ્વતંત્ર ઇચ્છાશક્તિ ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ છે.