નવી દિલ્હી : ભારતના કર કાયદામાં એક ઐતિહાસિક પરિવર્તન આવી રહ્યું છે! લોકસભાની સિલેક્ટ કમિટીએ આવકવેરા બિલ, 2025 પર પોતાનો વિસ્તૃત અહેવાલ રજૂ કર્યો છે, જેમાં કાયદામાં સ્પષ્ટતા, સુસંગતતા અને નિષ્પક્ષતા સુધારવા માટે 32 મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો અને ભલામણો રજૂ કરવામાં આવી છે. 4574 પાનાનો આ વિશાળ અહેવાલ સોમવારે કમિટીના અધ્યક્ષ બૈજયંત 'જય' પાંડા દ્વારા લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
 
64 વર્ષ જૂના કાયદાને બદલવાની કવાયત: કમિટીએ ઉઠાવ્યા "રેડ ફ્લેગ"!
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા 13 ફેબ્રુઆરી, 2025 ના રોજ રજૂ કરાયેલ અને તે જ દિવસે 31 સભ્યોની સિલેક્ટ કમિટીને મોકલવામાં આવેલ આવકવેરા બિલ, 2025, 1961 ના આવકવેરા અધિનિયમનું સંપૂર્ણપણે સ્થાન લેવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. જોકે, નવા ડ્રાફ્ટની તપાસમાં, પેનલે વ્યાખ્યાઓ, ડ્રાફ્ટિંગમાં અસંગતતાઓ અને અસ્પષ્ટતાઓ પર ગંભીર "રેડ ફ્લેગ્સ" ઉઠાવ્યા છે, જે સંભવિતપણે કરદાતાઓ અને વહીવટકર્તાઓ બંને પર બોજ નાખી શકે છે.
 
સરળતા તરફ પગલું: મુખ્ય ભલામણો પર એક નજર
કમિટીના અહેવાલનો મુખ્ય મુદ્દો વ્યાખ્યાઓને સરળ બનાવવાની અને જૂના સંદર્ભો પર નિર્ભરતા ટાળવાની જરૂરિયાત છે. અહીં કેટલીક મુખ્ય ભલામણો છે:
•    જટિલતા પર સ્પષ્ટતા: "કેપિટલ એસેટ" અને "ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કેપિટલ કંપની" જેવી વ્યાખ્યાઓને આધુનિક બનાવવાની ભલામણ. "માઇક્રો" અને "નાના" ઉદ્યોગો, "પેરન્ટ કંપની" અને "સહકારી બેંક" જેવી વ્યાખ્યાઓને સંબંધિત કાયદાઓ સાથે જોડવા પર ભાર.
•    કપાતમાં પારદર્શિતા: હાઉસ પ્રોપર્ટીમાંથી થતી આવક પર સ્ટાન્ડર્ડ 30% કપાત મ્યુનિસિપલ ટેક્સ બાદ કર્યા પછી જ લાગુ પડે તેવું સ્પષ્ટપણે જણાવવું. વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને પેન્શન યોજનાઓમાં યોગદાન માટેની કપાતને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવી.
•    નાના કરદાતાઓ અને NPO ને રક્ષણ: TDS (Tax Deducted at Source) રિફંડનો દાવો કરવા માટે ફરજિયાત ITR (Income Tax Return) ફાઇલ કરવાની જરૂરિયાત દૂર કરવાની ભલામણ. આનાથી ઓછી આવક ધરાવતા વ્યક્તિઓને બિનજરૂરી કાર્યવાહીથી બચાવી શકાશે. બિન-લાભકારી સંસ્થાઓ (NPOs) માટે ધાર્મિક-કમ-ચેરિટેબલ શ્રેણી ફરીથી દાખલ કરવી, અને કરપાત્રતા માટે "રસીદો" ને બદલે "આવક" નો ઉપયોગ કરવો.
•    કાનૂની છટકબારીઓ બંધ કરવી: મૂડી લાભોની ગણતરી (ક્લોઝ 79), નુકસાન આગળ લઈ જવું (ક્લોઝ 119) અને રિફંડની પાત્રતા (ક્લોઝ 432) ને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવા માટે કલમોનું પુનરાવર્તન.
•    વહીવટી કાર્યક્ષમતા અને આધુનિકીકરણ: વિદેશી સંસ્થાઓની લાયઝન ઑફિસો માટેની સમયમર્યાદામાં સુધારો કરવો અને નવા કાયદા હેઠળ મૂલ્યાંકનકર્તા તરીકે કોણ યોગ્ય છે તે ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવું.
 
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
નાંગિયા એન્ડરસન LLP ના M&A ટેક્સ પાર્ટનર સંદીપ ઝુનઝુનવાલા કહે છે, "આ અહેવાલ કાનૂની સ્પષ્ટતા વધારવા, કરદાતાની સમાનતા સુનિશ્ચિત કરવા અને સરળ કાનૂની સંક્રમણની સુવિધા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ભલામણો સ્પષ્ટપણે વધુ સુસંગત, વહીવટી રીતે કાર્યક્ષમ અને ન્યાયિક રીતે મજબૂત પ્રત્યક્ષ કર વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવાનો કાયદાકીય ઇરાદો દર્શાવે છે."

ડેલોઇટ ઇન્ડિયાના પાર્ટનર રોહિન્ટન સિધવા કહે છે કે, આ સુધારાઓ સુધારાત્મક છે અને પ્રથમ ડ્રાફ્ટમાં થયેલી ભૂલોને સુધારવા માટે છે. શાર્દુલ અમરચંદ મંગલદાસ એન્ડ કંપનીના પાર્ટનર ગૌરી પુરી એ પણ જણાવ્યું કે, કમિટીએ બિલને 'ટેક્સચ્યુઅલ સિમ્પ્લિફિકેશન' (મૂળ લખાણમાં સરળતા) કવાયત તરીકે જ રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, કોઈ મોટી નીતિગત ફેરબદલ નથી. જોકે, ડિજિટલ સ્પેસમાં સર્ચ અને સીઝરની સત્તાઓ અંગેની ચિંતાઓ પર કોઈ મોટા ફેરફારો સૂચવવામાં આવ્યા નથી.

હવે આગળ શું?
આ 32 સૂચનો સાથે, કમિટીએ નવા આવકવેરા કાયદાને સુધારવા માટે એક રોડમેપ પૂરો પાડ્યો છે - જેમાં સરળીકરણ અને સુરક્ષા, આધુનિકીકરણ અને સાતત્ય વચ્ચે સંતુલન સાધવામાં આવ્યું છે. સરકાર આ ભલામણોને સંપૂર્ણપણે સ્વીકારે છે કે આંશિક રીતે, તે જોવું બાકી છે, પરંતુ તેની વ્યક્તિઓ, વ્યવસાયો અને નાગરિક સમાજ પર દૂરગામી અસરો થઈ શકે છે.

શું આ ભલામણો ભારતીય કર વ્યવસ્થાને ખરેખર સરળ અને વધુ ન્યાયપૂર્ણ બનાવશે?