<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Tuesday, 22nd July 2025

૨ દાયકાથી ભારતના આકાશમાં બાદશાહ...દરેક યુધ્‍ધમાં અદભૂત... મિગ - ૨૧ સપ્‍ટેમ્‍બરમાં વિદાય લેશે

ભારતીય વાયુસેના માટે એક યુગનો અંત અંતિમ સમારોહ ૧૯ સપ્‍ટે. ૨૦૨૫ના રોજ ચંદીગઢમાં યોજાશે : વાયુસેનાના વરિષ્‍ઠ અધિકારીઓ અને જૂના સૈનિક વિદાય સમારંભમાં હાજરી આપશે

નવી દિલ્‍હી, તા.૨૨: મિગ-૨૧ ની વિદાય ભારતીય વાયુસેના માટે એક યુગનો અંત છે. ૬૨ વર્ષ સુધી આકાશ પર રાજ કરનાર આ વિમાન હવે ઇતિહાસ બનવા જઈ રહ્યું છે. તેનો અંતિમ સમારોહ ૧૯ સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૫ ના રોજ ચંદીગઢમાં યોજાશે, જે ગર્વ અને દુઃખનું મિશ્રણ હશે. પરંતુ તેજસ Mk1A ના વિલંબથી વાયુસેનાની મુશ્‍કેલીઓ વધી ગઈ છે.

૬૦ અને ૭૦ ના દાયકામાં ભારતના આકાશમાં પોતાનું વર્ચસ્‍વ જાળવી રાખનાર ફાઇટર જેટ મિગ-૨૧ સપ્‍ટેમ્‍બરમાં નિવળત્ત થઈ રહ્યું છે. પેન્‍થર્સ તરીકે ઓળખાતી ૨૩મી સ્‍ક્‍વોડ્રન, ભારતના દરેક નાના-મોટા યુદ્ધમાં ભાગ લેતી હતી. ૬૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી ભારતીય વાયુસેનાનો ભાગ રહ્યા બાદ, હવે ૧૯ સપ્‍ટેમ્‍બરે ચંદીગઢ એરબેઝ ખાતે એક સમારોહમાં તેને વિદાય આપવામાં આવશે.

મિગ-૨૧ ફાઇટર પ્‍લેનનો ઇતિહાસ મિશ્ર રહ્યો. ભારતે આ ફાઇટર જેટ સોવિયેત યુનિયન પાસેથી ખરીદ્યું હતું. આ પછી, ૧૯૬૩માં તેને ભારતીય વાયુસેનામાં સામેલ કરવામાં આવ્‍યું. ભારતીય વાયુસેનામાં જોડાયા બાદ, હિન્‍દુસ્‍તાન એરોનોટિક્‍સ લિમિટેડે ભારતમાં તેના ઘણા વિમાનોનું ઉત્‍પાદન કર્યું. ૧૯૬૦ અને ૭૦ના દાયકામાં આકાશમાં મિગ-૨૧ સ્‍ક્‍વોડ્રનની હાજરીએ તે સમયે ભારતીય વાયુસેનાને વ્‍યૂહાત્‍મક ફાયદો આપ્‍યો. ૧૯૬૫માં પાકિસ્‍તાન સાથેના યુદ્ધ, ૧૯૭૧માં બાંગ્‍લાદેશની મુક્‍તિ, ૧૯૯૯માં કારગિલ યુદ્ધ અને ૨૦૧૯માં બાલાકોટ સ્‍ટ્રાઇકમાં મિગ-૨૧ સ્‍ક્‍વોડ્રન મહત્‍વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. ચાલી રહેલા ઓપરેશન સિંદૂરમાં પણ મિગ-૨૧ સ્‍ક્‍વોડ્રન એલર્ટ મોડમાં છે.

એક તરફ, ૬૦-૭૦ ના દાયકામાં મિગ-૨૧ એ ભારતીય વાયુસેનાને આકાશમાં તેની હાજરીથી સશક્‍ત બનાવ્‍યું, તો બીજી તરફ, સમય જતાં તેની ટેકનોલોજી નબળી પડવા લાગી. ઘણા અકસ્‍માતોને કારણે, તેને ‘ઉડતી શબપેટી' પણ કહેવામાં આવતું હતું. તમારા યુગમાં, મિગ-૨૧ નવીનતમ ટેકનોલોજીવાળા વિમાનો સામે કંઈ ખાસ નહોતું. જોકે, ૬૦-૭૦ ના દાયકામાં, તેની ગણતરી શ્રેષ્ઠ ફાઇટર જેટમાં થતી હતી. તેની જૂની ટેકનોલોજી અને અકસ્‍માતો પછી ઉભા થતા પ્રશ્‍નોને કારણે, તે હવે ૬૨ વર્ષ પછી ૧૯ સપ્‍ટેમ્‍બરના રોજ નિવળત્ત થશે. તે જ સમયે, પેન્‍થર્સ સ્‍ક્‍વોડ્રનના ગયા પછી, ભારતીય વાયુસેનામાં ફાઇટર સ્‍ક્‍વોડ્રનની સંખ્‍યા ઘટીને ૨૯ થઈ જશે. જે ૧૯૬૦ ના દાયકા પછી સૌથી ઓછી છે. ૧૯૬૫ માં પણ, ૩૨ ફાઇટર સ્‍ક્‍વોડ્રન હતા.

ઉડ્ડયન નિષ્‍ણાત અંગદ સિંહે કહ્યું, બીજું કોઈ ફાઇટર જેટ આટલા લાંબા સમય સુધી ભારતીય વાયુસેના સાથે સંકળાયેલું રહ્યું નહીં. આ જેટ વાયુસેનાના ૯૩ વર્ષના ઇતિહાસના બે તળતીયાંશ સમયથી ત્‍યાં છે. ૧૯૬૫ થી ઓપરેશન સિંદૂર સુધી દરેક મોરચે તેણે પોતાનું મહત્‍વપૂર્ણ યોગદાન આપ્‍યું છે. આજે, તેણે દરેક ભારતીય ફાઇટર પાઇલટની કારકિર્દીમાં યોગદાન આપ્‍યું છે. તેમાં કોઈ શંકા નથી કે આ ભારતીય આકાશના એક મહાન વિમાન માટે ભાવનાત્‍મક વિદાય હશે.

સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને જૂના સૈનિકો મિગ-૨૧ ના વિદાય સમારંભમાં હાજરી આપશે. આ પ્રસંગે ફ્‌લાયપાસ્‍ટ અને વિમાનોનું પ્રદર્શન પણ યોજાશે. મિગ-૨૧ એ સૌથી લાંબા સમય સુધી વાયુસેનામાં સેવા આપવાનો રેકોર્ડ બનાવ્‍યો છે. ભારતે ૮૫૦ થી વધુ મિગ-૨૧ વિમાન ખરીદ્યા હતા, જેમાં ટ્રેનર વિમાનનો પણ સમાવેશ થાય છે. હિન્‍દુસ્‍તાન એરોનોટિક્‍સ લિમિટેડ (HAL) દ્વારા ભારતમાં લગભગ ૬૦૦ વિમાનોનું ઉત્‍પાદન કરવામાં આવ્‍યું હતું.

આ વિમાનોનો ઉપયોગ હવે સમગ્ર વિશ્વમાં સમાપ્ત થઈ ગયો છે, પરંતુ વાયુસેના તેમની સમયમર્યાદા લંબાવી રહી છે. કારણ કે આધુનિક ફાઇટર વિમાનો હજુ સુધી તેમને બદલવા માટે મળ્‍યા નથી. અગાઉ એવું નક્કી કરવામાં આવ્‍યું હતું કે મિગ-૨૧ સ્‍ક્‍વોડ્રનનું સ્‍થાન લાઇટ કોમ્‍બેટ એરક્રાફ્‌ટ લેશે, પરંતુ આ સ્‍વદેશી વિમાનોની ડિલિવરીમાં વિલંબ થયો છે.

(3:46 PM IST)