નવી દિલ્હી: નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ (NDPS) એક્ટ હેઠળના કેસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ અને રાહતભર્યો ચુકાદો આપતા, દિલ્હી હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, જો કોઈ વ્યક્તિને કોઈ પેકેજ મળે, પરંતુ તેને તેમાં ગેરકાયદેસર વસ્તુઓ છે તેની જાણ ન હોય, તો તેને NDPS એક્ટ હેઠળ 'સભાન કબ્જો' (conscious possession) ગણી શકાય નહીં. આ ચુકાદો ડ્રગ્સ કેસોમાં ફસાતા નિર્દોષો માટે આશાનું કિરણ બની શકે છે.
 
શું છે મામલો?
જસ્ટિસ સંજીવ નરુલાની બેન્ચે સનીશ સોમન નામના આરોપીને જામીન આપતી વખતે આ મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું હતું. સનીશ સોમન પર NDPS એક્ટની કલમ 20(b), 22(c), 23(c), 27A અને 29 હેઠળ ગુનાઓ નોંધવામાં આવ્યા હતા.

FIR મુજબ, આરોપી સનીશ સોમન કેરળના કોટ્ટાયમમાં DTDC કુરિયર ઓફિસ ખાતે એક પાર્સલ લેવા ગયો હતો. આ પાર્સલમાં 100 LSD પેપર બ્લોટ્સ હતા, જેનું કુલ વજન આશરે 3.5 ગ્રામ હતું. સોમનની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને કાયદા મુજબ પ્રતિબંધિત માલ સીલ કરીને જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
 
હાઈકોર્ટનો દ્રષ્ટિકોણ:
હાઈકોર્ટે સનીશ સોમનને જામીન આપતી વખતે નોંધ્યું કે, સોમન સામેના આરોપો અન્ય સહ-આરોપીઓ સામેના આરોપોથી અલગ પડે છે. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે:
•    પ્રતિબંધિત માલની જપ્તી ફક્ત તે પાર્સલ સાથે સંબંધિત હતી જે લેવા માટે સોમન આવ્યો હતો. ધરપકડ સમયે તેની પાસેથી કંઈપણ મળી આવ્યું ન હતું.
•    નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરો (NCB) દ્વારા તેના નિવાસસ્થાનની તલાશી લેવામાં આવી ન હતી કે કોઈ અન્ય સામગ્રી પણ મળી ન હતી જે તેની કથિત ડ્રગ તસ્કરી નેટવર્કમાં સંડોવણી સૂચવે.
•    કોઈ સ્વતંત્ર કે સમકાલીન પુરાવા, જેમ કે CDRs (કોલ ડિટેઈલ રેકોર્ડ્સ), ટેક્સ્ટ મેસેજ, નાણાકીય વ્યવહારો, કે અન્ય કોઈ સમર્થક સામગ્રી, સોમનને તસ્કરી ઓપરેશન સાથે જોડતા કે પાર્સલના કન્ટેન્ટ વિશે તેના પૂર્વ જ્ઞાનને દર્શાવતા મળ્યા ન હતા.
•    કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "માત્ર પેકેજ મેળવવાની ક્રિયા, જો આરોપીને તેની ગેરકાયદેસર સામગ્રી વિશે જાણ ન હોય, તો તે NDPS એક્ટ હેઠળ 'કબ્જા' ની કાનૂની મર્યાદાને સંતોષી શકતી નથી."
•    કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે કલમ 67 હેઠળની કબૂલાતો, સહાયક પુરાવા વિના, અપૂરતી છે.

આ તમામ અવલોકનોને ધ્યાનમાં રાખીને, કોર્ટે કહ્યું કે સનીશ સોમનને "વાજબી શંકાનો લાભ" મળવો જોઈએ. કોર્ટે આ મામલે જામીનના મર્યાદિત હેતુ માટે માન્યું કે, આરોપી ગુનાનો દોષિત નથી તેવું માનવા માટે વાજબી આધાર છે, અને આમ NDPS એક્ટની કલમ 37(1)(b) ની પ્રથમ શરત સંતોષાય છે.

આ ચુકાદો NDPS કેસોમાં 'સભાન કબ્જા' ના ખ્યાલને વધુ સ્પષ્ટ કરે છે અને એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે કોઈ વ્યક્તિ માત્ર પાર્સલ મળવા માત્રથી ડ્રગ્સ તસ્કરીના ગંભીર આરોપોમાં ફસાઈ ન જાય, જ્યાં સુધી તેના જ્ઞાન અને ઈરાદાનો કોઈ પુરાવો ન હોય.