નવી દિલ્હી : સોમવારે સાંજે જગદીપ ધનખરના ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદેથી અણધાર્યા રાજીનામાથી રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચહલપહલ મચી ગઈ છે. જોકે, આ આશ્ચર્ય વચ્ચે, ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળના NDA ગઠબંધન માટે નવા ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી જીતવી હવે 'કેકવોક' સમાન લાગી રહી છે, કારણ કે સંખ્યાબળ સ્પષ્ટપણે તેમના પક્ષમાં છે.
 
ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને સંખ્યાબળ:
ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી સંસદના બંને ગૃહો, લોકસભા અને રાજ્યસભાના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવે છે. રાજ્યસભાના નોમિનેટેડ સભ્યો પણ આ ચૂંટણીમાં મત આપવા માટે પાત્ર છે.
•    કુલ સભ્યોની સંખ્યા: લોકસભામાં 543 સભ્યોની ક્ષમતા છે (જેમાં પશ્ચિમ બંગાળની બસીરહાટ બેઠક ખાલી છે). રાજ્યસભામાં 245 સભ્યોની ક્ષમતા છે, જેમાં હાલ 5 બેઠકો ખાલી છે (જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી 4 અને પંજાબમાંથી 1). આમ, બંને ગૃહોની કુલ અસરકારક સંખ્યા 786 છે.
•    વિજય માટે જરૂરી મત: વિજયી ઉમેદવારને 394 મતોની જરૂર પડશે, જે તમામ પાત્ર મતદારો મતદાન કરે તો કુલ સંખ્યાના અડધાથી એક વધુ છે.
 
NDA નું સ્પષ્ટ વર્ચસ્વ:
સંખ્યાબળની દ્રષ્ટિએ, ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળનું NDA ગઠબંધન અત્યંત મજબૂત સ્થિતિમાં છે:
•    લોકસભામાં: 542 સભ્યોના ગૃહમાં NDA ને 293 સભ્યોનો ટેકો છે.
•    રાજ્યસભામાં: 240 સભ્યોની અસરકારક સંખ્યાવાળી રાજ્યસભામાં NDA ને 129 સભ્યોનું સમર્થન છે. (આમાં તમામ નોમિનેટેડ સભ્યો NDA ના ઉમેદવારને મત આપે તો જ આ આંકડો લાગુ પડે છે.)
•    કુલ સમર્થન: આમ, બંને ગૃહોમાં NDA ને કુલ 422 સભ્યોનું સામૂહિક સમર્થન પ્રાપ્ત છે. આ આંકડો વિજય માટે જરૂરી 394 મતો કરતાં ઘણો વધારે છે, જે NDA માટે નવા ઉપરાષ્ટ્રપતિનો માર્ગ સ્પષ્ટ કરે છે.
 
રાજીનામાનો ઇતિહાસ અને બંધારણીય જોગવાઈ:
જગદીપ ધનખર મધ્યવર્તી રાજીનામું આપનાર ત્રીજા ઉપરાષ્ટ્રપતિ બન્યા છે. અગાઉ, 3 મે, 1969 ના રોજ તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ઝાકિર હુસૈનના નિધન બાદ કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળનાર ઉપરાષ્ટ્રપતિ વી.વી. ગિરિએ પણ પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું.

બંધારણના અનુચ્છેદ 68 ના ક્લોઝ 2 મુજબ, ઉપરાષ્ટ્રપતિના પદમાં મૃત્યુ, રાજીનામું અથવા દૂર કરવાને કારણે ખાલી પડેલી જગ્યા ભરવા માટે "શક્ય તેટલી વહેલી તકે" ચૂંટણી યોજવામાં આવશે. અનુચ્છેદ 66 (1) પણ કહે છે કે ચૂંટણી પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ પ્રણાલી અનુસાર એકલ પરિવર્તનીય મત દ્વારા ગુપ્ત મતદાનથી યોજાશે.

ઉપરાષ્ટ્રપતિ એ દેશનો બીજો સર્વોચ્ચ બંધારણીય હોદ્દો છે. તેઓ પાંચ વર્ષની મુદત માટે સેવા આપે છે, પરંતુ ઉત્તરાધિકારી પદ સંભાળે ત્યાં સુધી, મુદત પૂરી થયા પછી પણ હોદ્દા પર રહી શકે છે.

ધનખરના રાજીનામા પછી, હવે સૌની નજર નવા ઉપરાષ્ટ્રપતિની પસંદગી પર છે, જોકે સંખ્યાબળ જોતા NDA માટે આ કોઈ મોટી ચેલેન્જ નથી. વિપક્ષી ગઠબંધન આ ચૂંટણીમાં કેવો પડકાર ઊભો કરે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.