નવી દિલ્હી : મથુરાના વૃંદાવનમાં આવેલા સુપ્રસિદ્ધ શ્રી બાંકે બિહારીજી મંદિરના સંચાલનને લઈને ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા 'શ્રી બાંકે બિહારી જી મંદિર ટ્રસ્ટ અધ્યાદેશ, 2025' પર અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે.1 કોર્ટે સોમવારે રાજ્ય સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે, જ્યારે કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત 'એમિકસ ક્યુરી' (અદાલતના મિત્ર) એ આ અધ્યાદેશ જારી કરવાની રાજ્યની સત્તા પર જ પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ મૂક્યો છે.
 
અધ્યાદેશ શું કહે છે અને વિવાદ શા માટે?
અધ્યાદેશ મુજબ, શ્રી બાંકે બિહારી જી મંદિર અને ભક્તો માટેની સુવિધાઓનું સંચાલન 'શ્રી બાંકે બિહારી જી મંદિર ન્યાસ' દ્વારા કરવામાં આવશે. આ ન્યાસમાં 11 ટ્રસ્ટીઓ નોમિનેટ કરવામાં આવશે, જ્યારે મહત્તમ 7 સભ્યો હોદ્દાની રૂએ (ex-officio) હશે. તમામ સરકારી અને બિન-સરકારી સભ્યો સનાતન ધર્મના અનુયાયીઓ હશે.

એમિકસ ક્યુરી સંજય ગોસ્વામી (જેમને માર્ચ 2025 માં HC દ્વારા મંદિર સંચાલનની જટિલતાઓ ઉકેલવામાં મદદ કરવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા) એ જસ્ટિસ રોહિત રંજન અગ્રવાલની બેન્ચ સમક્ષ 21 જુલાઈએ રજૂઆત કરી કે:
•    રાજ્ય સરકારની સત્તાનો અભાવ: બાંકે બિહારી મંદિર એક ખાનગી મંદિર છે અને તેની ધાર્મિક પ્રથાઓ સ્વામી હરિદાસ જીના વારસદારો દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. તેથી, રાજ્ય સરકારને આવો અધ્યાદેશ જારી કરવાની સત્તા નથી.
•    'બેક ડોર એન્ટ્રી' નો આરોપ: એમિકસ ક્યુરીએ આરોપ લગાવ્યો કે, અધ્યાદેશ જારી કરીને, સરકાર 'બેક ડોર' દ્વારા મંદિર પર નિયંત્રણ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તેમણે અધ્યાદેશની કલમ 5 પર ખાસ વાંધો ઉઠાવ્યો, જે બોર્ડ અને ટ્રસ્ટીઓની નિમણૂક, બંધારણ અને શરતોની જોગવાઈ કરે છે.
•    સરકારી અધિકારીઓનો વિરોધ: તેમણે સાત ex-officio ટ્રસ્ટીઓના સમાવેશ સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો, જેમાં મથુરાના ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ, સિનિયર સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ, મ્યુનિસિપલ કમિશનર, ઉત્તર પ્રદેશ બ્રજ તીર્થ વિકાસ પરિષદના CEO, ધર્માર્થ કાર્ય વિભાગના અધિકારી અને શ્રી બાંકે બિહારી જી મંદિર ટ્રસ્ટના CEO નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે દલીલ કરી કે રાજ્ય સરકાર દ્વારા આવા હોદ્દાની રૂએ ટ્રસ્ટીઓની નિમણૂકની કોઈ જરૂર નથી.
•    હિન્દુઓના અધિકારો પર અતિક્રમણ: ગોસ્વામીઓએ ઐતિહાસિક રીતે સંચાલિત કરાયેલા ખાનગી મંદિર પર રાજ્ય દ્વારા નિયંત્રણ મેળવવું એ હિન્દુઓના અધિકારો પર "અતિક્રમણ" સમાન ગણાવ્યું.
•    બંધારણીય જોગવાઈનો ભંગ: તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે બંધારણ રાજ્યને કોઈપણ ધર્મનું પાલન કરવાની કે કોઈપણ મંદિર પર નિયંત્રણ મેળવવાની સત્તા આપતું નથી. તમિલનાડુના મંદિરો રાજ્ય સરકારના નિયંત્રણ હેઠળ હોવા છતાં, તેમણે આવા પ્રયાસને બંધારણ દ્વારા વર્જિત ગણાવ્યો, જ્યાં રાજ્ય ધાર્મિક સંપત્તિ પર અતિક્રમણ કરે કે ધાર્મિક પ્રથામાં દખલગીરી કરે.
 
સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ મામલો:
કોર્ટના ધ્યાનમાં લાવવામાં આવ્યું હતું કે, આ સંબંધિત એક મામલો 29 જુલાઈ, 2025 ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પણ છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે, જેમાં 15 મેના તેના જ ચુકાદાને પાછો ખેંચવાની માંગ કરવામાં આવી છે, જેમાં યુપી સરકારને કોરિડોરના પુનર્વિકાસ માટે મંદિરના ભંડોળનો ઉપયોગ કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવી હતી. એમિકસ ક્યુરીએ હાઈકોર્ટને જાણ કરી હતી કે સેવાયતો પણ આ અધ્યાદેશને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
 
હાઈકોર્ટનો આદેશ:
મામલાને ગંભીરતાથી લેતા, સિંગલ જજ બેન્ચે રાજ્ય સરકારને એમિકસ ક્યુરી દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી દલીલોનો જવાબ આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ મામલે હવે 30 જુલાઈના રોજ ફરી સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે. આ વિવાદ મંદિરના ખાનગી સંચાલન અને રાજ્યના હસ્તક્ષેપ વચ્ચેના સંઘર્ષને ઉજાગર કરે છે, જેનું ભવિષ્ય સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પર નિર્ભર રહેશે.