નવી દિલ્હી : રેર અર્થ મેગ્નેટના કિસ્સામાં ચીનના બેવડા ધોરણો આખી દુનિયા સમક્ષ ખુલ્લા પડી ગયા છે. એક તરફ, જ્યારે ચીને અમેરિકામાં આ મહત્વપૂર્ણ સામગ્રીની નિકાસ સાત ગણી વધારી દીધી છે, ત્યારે ભારતને અવગણવામાં આવ્યું છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, વિન્ડ ટર્બાઇન અને ઘણા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો માટે જરૂરી રેર અર્થ મેગ્નેટની નિકાસમાં ચીનની નીતિ ભારત માટે ચિંતાનું કારણ બની રહી છે.

ચીને જૂન 2025 માં અમેરિકામાં રેર અર્થ મેગ્નેટની નિકાસ 353 મેટ્રિક ટન કરી હતી. મે મહિનાની સરખામણીમાં આ 660% નો મોટો ઉછાળો છે. એટલે કે, મે મહિનામાં જેટલી નિકાસ કરવામાં આવી હતી તેના કરતાં સાત ગણી વધુ રકમ જૂનમાં અમેરિકામાં મોકલવામાં આવી હતી. 

આ પ્રેમનું કારણ ચીન અને અમેરિકા વચ્ચેના કેટલાક વેપાર કરારો છે. આમાં, રેર અર્થ મેટલ્સ અને મેગ્નેટની નિકાસ સંબંધિત ઘણા પેન્ડિંગ મુદ્દાઓ ઉકેલાઈ ગયા હતા. એટલું જ નહીં, યુએસ ચિપ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની Nvidia પણ હવે તેની H20 AI ચિપ્સ ફરીથી ચીનને વેચવાની તૈયારી કરી રહી છે. એટલે કે, આ બધું એક મોટા સોદાનો ભાગ છે, જેમાં બંને દેશો વચ્ચે નરમ ખૂણો બની રહ્યો હોય તેવું લાગે છે.

ભારતની વાત કરીએ તો, આંકડા નિરાશાજનક છે. જૂનમાં, ચીને ભારતમાં માત્ર 172 મેટ્રિક ટન રેર અર્થ મેગ્નેટ નિકાસ કર્યા હતા. મે મહિનાની સરખામણીમાં તેમાં માત્ર 14%નો વધારો થયો છે. અમેરિકા, જર્મની અને પોલેન્ડ જેવા દેશોની સરખામણીમાં આ આંકડો ખૂબ જ ઓછો છે.

ભારત, જે તેના ઓટોમોબાઈલ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહન ઉદ્યોગ માટે આ મેગ્નેટ પર નિર્ભર છે, આવી સ્થિતિમાં ગંભીર કટોકટીનો સામનો કરી શકે છે. ઘણી ભારતીય કંપનીઓને ઉત્પાદનમાં વિક્ષેપનો ભય છે, કારણ કે આ મેગ્નેટની અછતને કારણે સપ્લાય ચેઇન ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઈ રહી છે.

જૂન મહિનામાં ચીને જર્મનીને 764 મેટ્રિક ટન રેર અર્થ મેગ્નેટની નિકાસ કરી હતી, જે મે મહિના કરતા 267% વધુ છે. તે જ સમયે, પોલેન્ડને નિકાસમાં 738% નો રેકોર્ડ વધારો નોંધાયો હતો. જો આપણે ટોચના 10 દેશો વિશે વાત કરીએ જ્યાં ચીને સૌથી વધુ નિકાસ કરી હતી, તો ભારત આ યાદીમાં સૌથી નીચે છે. 

આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત ચીનની પ્રાથમિકતામાં ક્યાંય નથી. ચીન, જે વૈશ્વિક સ્તરે 90% થી વધુ રેર અર્થ મેગ્નેટ સપ્લાય કરે છે, તે તેની શક્તિનો વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.

એપ્રિલની શરૂઆતમાં ચીને કેટલીક દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ પગલું અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા ટેરિફના જવાબમાં લેવામાં આવ્યું હતું. આ પછી, એપ્રિલ અને મે મહિનામાં વિશ્વભરમાં શિપમેન્ટ બંધ થઈ ગયું. 

ભારત અને અમેરિકા સહિત ઘણા દેશોમાં સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ. કેટલીક ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓને પણ તેમનું ઉત્પાદન બંધ કરવું પડ્યું. ભારતની ઘણી કંપનીઓને પણ આનો ભોગ બનવું પડ્યું.