આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને સાંસ્કૃતિક સંગઠનોમાં ફરી એકવાર ભૂકંપ સર્જાયો છે. અમેરિકાએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની વૈજ્ઞાનિક અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થા UNESCO માંથી ફરીથી બહાર નીકળવાનો નિર્ણય લીધો છે. વ્હાઇટ હાઉસે આ જાહેરાત કરતાં જણાવ્યું છે કે આ નિર્ણય 31 ડિસેમ્બર, 2026 થી અમલમાં આવશે.
 
ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો મોટો દાવ: 'અમેરિકા ફર્સ્ટ' નીતિનો પુનરોચ્ચાર!
પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાંથી દેશને બહાર કાઢવા અને વિવિધતા, સમાનતા અને સમાવેશીકરણ (DEI) કાર્યક્રમોને સમાપ્ત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. વ્હાઇટ હાઉસના ડેપ્યુટી પ્રવક્તા અન્ના કેલીએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "પ્રમુખ ટ્રમ્પે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને UNESCO માંથી બહાર કાઢવાનો નિર્ણય લીધો છે - જે 'વોક' (woke), વિભાજનકારી સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક કારણોને સમર્થન આપે છે જે અમેરિકનોએ નવેમ્બરમાં મત આપેલા સામાન્ય નીતિઓથી સંપૂર્ણપણે વિપરીત છે."

વિદેશ વિભાગના પ્રવક્તા ટેમી બ્રુસે ઉમેર્યું હતું કે UNESCO માં યુએસની સતત ભાગીદારી તેના "રાષ્ટ્રીય હિત" માં નથી.
 
UNESCO: શું છે તેનો હેતુ અને શા માટે વિવાદ?
UNESCO, 1945 માં સ્થપાયેલું, "વિશ્વભરમાં શાંતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે શિક્ષણ, વિજ્ઞાન, સંસ્કૃતિ અને સંચારમાં સહયોગને પ્રોત્સાહન આપે છે." આ સંસ્થા તેના વિશ્વ ધરોહર સ્થળો (World Heritage Sites) માટે વ્યાપકપણે જાણીતી છે, જેમાં યુએસમાં ગ્રાન્ડ કેન્યોન નેશનલ પાર્કનો પણ સમાવેશ થાય છે.

અમેરિકા UNESCO નો સ્થાપક સભ્ય હતો, પરંતુ 1984 માં નાણાકીય ગેરવહીવટ અને યુએસના હિતો પ્રત્યે પક્ષપાતની ચિંતાઓને ટાંકીને તે બહાર નીકળી ગયું હતું. લગભગ બે દાયકા પછી, 2003 માં પ્રમુખ જ્યોર્જ ડબલ્યુ.2 બુશના વહીવટ દરમિયાન યુએસ ફરીથી આ સંસ્થામાં જોડાયું હતું. જોકે, ટ્રમ્પના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન પણ યુએસ UNESCO માંથી બહાર નીકળી ગયું હતું, પરંતુ બિડેનના શાસનકાળમાં તે ફરીથી જોડાયું.
 
આ વખતે વિવાદના મુખ્ય મુદ્દાઓ:
સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટના પ્રવક્તા ટેમી બ્રુસના આરોપ મુજબ:
•    'વિભાજનકારી સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક કારણો': UNESCO "વિભાજનકારી સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક કારણોને આગળ ધપાવે છે અને UN ના ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો પર વધુ પડતું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે અમારી 'અમેરિકા ફર્સ્ટ' વિદેશ નીતિથી વિપરીત એક વૈશ્વિક, વૈચારિક કાર્યસૂચિ છે."
•    'પેલેસ્ટાઇન રાજ્ય' ને સભ્યપદ: "UNESCO નો 'પેલેસ્ટાઇન રાજ્ય' ને સભ્ય દેશ તરીકે સ્વીકારવાનો નિર્ણય અત્યંત સમસ્યારૂપ છે, જે યુએસ નીતિની વિરુદ્ધ છે, અને સંસ્થામાં ઇઝરાયેલ વિરોધી વક્તૃત્વના પ્રસારમાં ફાળો આપ્યો છે."
•    'વૉક' એજન્ડા: વ્હાઈટ હાઉસના ડેપ્યુટી પ્રવક્તા અન્ના કેલીએ UNESCO ને "વોક, વિભાજનકારી સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક કારણોને સમર્થન આપતી" સંસ્થા ગણાવી છે.
 
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયાઓ:
•    UNESCO ના મહાનિર્દેશકનો ખેદ: UNESCO ના મહાનિર્દેશક ઓડ્રે એઝોલેએ યુએસના નિર્ણય પર ઊંડો ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો, પરંતુ કહ્યું હતું કે સંસ્થા તેની અપેક્ષા રાખી રહી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે આ નિર્ણય બહુપક્ષીયતાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનો વિરોધ કરે છે. જોકે, તેમણે યુએસના દાવાઓને UNESCO ના હોલોકોસ્ટ શિક્ષણ અને યહૂદી વિરોધીતા સામેની લડાઈના ક્ષેત્રમાંના પ્રયાસોથી વિપરીત ગણાવ્યા.
•    ઇઝરાયેલનો આવકાર: ઇઝરાયેલના વિદેશ પ્રધાન ગિડિયોન સા'આરે યુએસના નિર્ણયને આવકાર્યો હતો, તેને "યુએન સિસ્ટમમાં ન્યાય અને ઇઝરાયેલના યોગ્ય વ્યવહારના અધિકારને પ્રોત્સાહન આપવા માટેનું એક જરૂરી પગલું" ગણાવ્યું હતું.
•    ફ્રાન્સનો વિરોધ: ફ્રાન્સના પ્રમુખ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને આ પગલાની ટીકા કરી હતી. તેમણે X (ભૂતપૂર્વ ટ્વિટર) પર લખ્યું કે "UNESCO માટે અવિચળ સમર્થન, વિજ્ઞાન, મહાસાગર, શિક્ષણ, સંસ્કૃતિ અને વિશ્વ ધરોહરના સાર્વત્રિક રક્ષક. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો ઉપાડ અમારી પ્રતિબદ્ધતાને નબળી પાડશે નહીં."

ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો આ નિર્ણય વૈશ્વિક સહયોગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના ભવિષ્ય પર ઊંડી અસર કરી શકે છે. શું આ 'અમેરિકા ફર્સ્ટ' નીતિ વૈશ્વિક મંચ પર અમેરિકાના પ્રભાવને ઘટાડશે કે વધારશે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.