જિનીવા : શું તમે જાણો છો કે દુનિયાની સૌથી મોટી વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળા, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં આવેલી સર્ન (CERN), જ્યાં બ્રહ્માંડના સૌથી ઊંડા રહસ્યોને ઉકેલવામાં આવી રહ્યા છે, ત્યાં હિંદુઓના દેવતા ભગવાન શિવની નટરાજ સ્વરૂપની ભવ્ય પ્રતિમા સ્થાપિત છે? આ કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી, પરંતુ વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતાના અદ્ભુત સંગમનું પ્રતીક છે, જેને જાણીને તમે પણ દંગ રહી જશો.
 
ક્યાંથી આવી CERN માં ભગવાન શિવની પ્રતિમા?
સર્ન લેબોરેટરીના પરિસરમાં સ્થિત આ 2 મીટર ઊંચી નટરાજની પ્રતિમા ભારત સરકારે 2004માં ભેટ તરીકે આપી હતી. આ પ્રતિમાની નીચે એક પટ્ટી પર પ્રખ્યાત ભૌતિકશાસ્ત્રી ફ્રિટઝોફ કેપ્રાની મહત્ત્વપૂર્ણ પંક્તિઓ અંકિત છે. કેપ્રાએ શિવની કલ્પનાને સમજાવતા લખ્યું છે કે, "હજારો વર્ષ પહેલાં ભારતીય કલાકારોએ શિવની નૃત્ય કરતી પ્રતિમા બનાવી હતી. આજના સમયમાં આપણે ભૌતિકશાસ્ત્રની આધુનિક તકનીકનો ઉપયોગ કરીને *કોસ્મિક ડાન્સ (બ્રહ્માંડીય નૃત્ય)*ને દર્શાવીએ છીએ."
 
વૈજ્ઞાનિકો ભગવાન શિવ વિશે શું કહે છે?
ફ્રિટઝોફ કેપ્રાએ તેમના પુસ્તક "ધ તાઓ ઑફ ફિઝિક્સ" માં લખ્યું છે કે, ભગવાન શિવનું નૃત્ય કરતું સ્વરૂપ બ્રહ્માંડના અસ્તિત્વને દર્શાવે છે. ભગવાન શિવ આપણને યાદ અપાવે છે કે દુનિયામાં કશું પણ કાયમી નથી. આધુનિક ભૌતિકશાસ્ત્ર પણ આ વાતને સમજાવે છે કે, તમામ જીવંત વસ્તુઓમાં જન્મ લેવાની અને મૃત્યુ પામવાની પ્રક્રિયા સતત ચાલતી રહે છે. કેપ્રા આગળ જણાવે છે કે, ક્વોન્ટમ ફિલ્ડ થિયરી અનુસાર, કોઈપણ વસ્તુનું અસ્તિત્વ બનવાના અને સમાપ્ત થવાના નૃત્ય પર જ આધારિત છે. આ રીતે, શિવનું નૃત્ય બ્રહ્માંડના સતત સર્જન, સંરક્ષણ અને વિનાશના ચક્રનું પ્રતીક છે, જે આધુનિક કણ ભૌતિકશાસ્ત્રના સિદ્ધાંતો સાથે આશ્ચર્યજનક રીતે મેળ ખાય છે.
 
વિવાદ અને CERN નો જવાબ
આ પ્રતિમાને પ્રયોગશાળામાં સ્થાપિત કરવા પર કેટલાક લોકોએ, ખાસ કરીને અમુક ખ્રિસ્તી જૂથોએ, વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. 2013માં જ્યારે CERNમાં હિગ્સ બોસોન, જેને "ગોડ પાર્ટીકલ" પણ કહેવાય છે, તેની શોધ થઈ ત્યારે આ પ્રશ્નો વધુ તીવ્ર બન્યા હતા.

આ સવાલોના જવાબમાં, CERN એ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ભારત આ પ્રયોગશાળાનો નિરીક્ષક દેશ છે અને આ પ્રતિમા CERN લેબોરેટરીના બહુ-સંસ્કૃતિવાદને દર્શાવે છે. વિશ્વની આ સૌથી મોટી પ્રયોગશાળા અનેક દેશોના સહયોગથી ચાલી રહી છે, જેમાં ભારતનો સહયોગ પણ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

આ ઘટના દર્શાવે છે કે વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતા અલગ-અલગ ક્ષેત્રો હોવા છતાં, બ્રહ્માંડના ઊંડા રહસ્યોને સમજવામાં તેમનામાં એક અદ્ભુત તાલમેલ જોવા મળે છે.