બોમ્બે હાઈકોર્ટે પર્યાવરણ સુરક્ષાને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે, જેમાં પ્લાસ્ટર ઑફ પેરિસ (પીઓપી) ની મૂર્તિઓના કુદરતી જળ સ્ત્રોતોમાં વિસર્જન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય પબ્લિક ઇન્ટરેસ્ટ લિટિગેશન (પીઆઈએલ) ની સુનાવણી દરમિયાન લેવામાં આવ્યો હતો, જેમાં સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (સીપીસીબી) ની ગાઈડલાઈન્સના કડક અમલનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ ચુકાદો મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ આલોક આરાધે અને ન્યાયમૂર્તિ સંદીપ મારણેની ખંડપીઠે આપ્યો હતો.

 ચુકાદાની મુખ્ય વિગતો: ૧. પ્રતિબંધનો અવકાશ: બોમ્બે હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે પીઓપી મૂર્તિઓનું વિસર્જન કુદરતી જળ સ્ત્રોતો જેમ કે નદીઓ, તળાવો અને જળાશયોમાં નહીં થઈ શકે. આ નિર્ણય ગણેશ ઉત્સવ, નવરાત્રી અને માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીના અન્ય તમામ તહેવારોને લાગુ પડશે, જેમાં મૂર્તિ વિસર્જનનો સમાવેશ થાય છે.

 ૨. કૃત્રિમ તળાવોનો ઉપયોગ: કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે ૬ ફૂટ સુધીની ઊંચાઈ ધરાવતી પીઓપી મૂર્તિઓનું વિસર્જન ફક્ત કૃત્રિમ તળાવોમાં જ કરવું જોઈએ. આ નિર્ણય પર્યાવરણને નુકસાન અટકાવવા અને જળ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે લેવામાં આવ્યો છે.

૩. સમયમર્યાદા: આ પ્રતિબંધ ચાલુ વર્ષના ગણેશ ઉત્સવ, નવરાત્રી અને આગામી માઘી ગણેશોત્સવ (માર્ચ ૨૦૨૬) સુધી અમલમાં રહેશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, ધાર્મિક સંસ્થાઓ અને નાગરિકોએ સીપીસીબી ની ગાઈડલાઈન્સનું સખતપણે પાલન કરવું પડશે.

૪. પર્યાવરણ સુરક્ષા પર ભાર: આ ચુકાદો પર્યાવરણ સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવા અને નદીઓ તથા જળાશયોના પ્રદૂષણને રોકવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. પીઓપી મૂર્તિઓમાં વપરાતા રસાયણો જળ સ્ત્રોતોને નુકસાન પહોંચાડે છે, જે જળચર જીવસૃષ્ટિ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. સરકારની ભૂમિકા: મહારાષ્ટ્ર સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે તેઓ પાંચ ફૂટ સુધીની પીઓપી મૂર્તિઓના વિસર્જન માટે કૃત્રિમ તળાવોનો ઉપયોગ કરવાની નીતિ રજૂ કરી રહ્યા છે. જોકે, હાઈકોર્ટે આ નીતિને વધુ કડક કરીને છ ફૂટ સુધીની મૂર્તિઓ માટે આદેશ લાગુ કર્યો છે અને ઊંચી મૂર્તિઓના કુદરતી જળ સ્ત્રોતોમાં વિસર્જન પરનો પ્રતિબંધ હટાવ્યો છે. સમાજ પર અસર: આ નિર્ણયથી ધાર્મિક સંસ્થાઓ, મૂર્તિ નિર્માતાઓ અને ભક્તોને પર્યાવરણલક્ષી વિકલ્પો અપનાવવા પ્રોત્સાહન મળશે. માટીની મૂર્તિઓ અને કૃત્રિમ વિસર્જન કુંડનો ઉપયોગ જેવા ઇકો-ફ્રેન્ડલી વિકલ્પોને પ્રાધાન્ય આપવું પડશે. કોર્ટે નાગરિકો અને ધાર્મિક સંસ્થાઓને આ નિયમોનું પાલન કરવા અપીલ કરી છે, જેથી પર્યાવરણનું રક્ષણ થઈ શકે. નિષ્કર્ષ: બોમ્બે હાઈકોર્ટનો આ ચુકાદો પર્યાવરણ સુરક્ષા અને ધાર્મિક પરંપરાઓ વચ્ચે સંતુલન સ્થાપિત કરવાનો એક પ્રયાસ છે. આ નિર્ણયથી નદીઓ અને જળાશયોનું પ્રદૂષણ ઘટશે, સાથે જ લોકોમાં પર્યાવરણ પ્રત્યેની જાગૃતિમાં પણ વધારો થશે.