વર્ષ ૨૦૧૬માં પાકિસ્તાન સાથેની સિંધુ જળ સંધિ વાટાઘાટો દરમિયાન ભારતના વિદેશ મંત્રાલય લગભગ "દિશાહીન" બન્યું હતું, કારણ કે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વર્લ્ડ બેંક સાથે ગરમાગરમીમાં ઉતર્યા હતા. આ ચોંકાવનારો દાવો ભારતના પૂર્વ નાણા સચિવ અને વર્લ્ડ બેંકમાં ભારતના ભૂતપૂર્વ કાર્યકારી નિયામક સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગે તેમના તાજેતરના પુસ્તકમાં કર્યો છે. આ પુસ્તકમાં, કિશનગંગા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટને લઈને મોદી સરકાર અને વર્લ્ડ બેંકના તત્કાલિન પ્રમુખ જિમ કિમ વચ્ચેના તણાવની વિગતો પહેલીવાર સામે આવી છે.

ડિજિટલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પરથી પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, સિંધુ જળ સંધિ એ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના પાણીના વિતરણ માટેનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ કરાર છે. ૨૦૧૬માં જ્યારે કિશનગંગા પ્રોજેક્ટને લઈને વિવાદ ઉભો થયો, ત્યારે તણાવનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે વર્લ્ડ બેંક, જેની ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના કોઈપણ વિવાદો અથવા મતભેદોનું માર્ગદર્શન કરવામાં મર્યાદિત ભૂમિકા છે, તે પાકિસ્તાનની માંગ મુજબ "કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશન"ની નિમણૂક કરશે કે ભારતની ઈચ્છા મુજબ "ન્યુટ્રલ એક્સપર્ટ"ની નિમણૂક કરશે.

ગર્ગે તેમના પુસ્તકમાં જણાવ્યું છે કે વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને વર્લ્ડ બેંકના અધિકારીઓ વચ્ચે તીવ્ર મતભેદો ઉભા થયા હતા, જેના કારણે વાટાઘાટો જટિલ બની હતી. આ પરિસ્થિતિમાં, ભારતે પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવા અને વર્લ્ડ બેંકને સમજાવવા માટે ભારે પ્રયાસો કરવા પડ્યા હતા. આખરે, આ મુદ્દો યોગ્ય રીતે હલ કરવામાં આવ્યો અને "ન્યુટ્રલ એક્સપર્ટ"ની નિમણૂક કરવામાં આવી, જે ભારત માટે રાહતરૂપ હતું.

આ ખુલાસો દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર જટિલ સંધિઓ અને વિવાદોને ઉકેલવામાં કેટલી સૂક્ષ્મતા અને કુશળતાની જરૂર પડે છે. ગર્ગના પુસ્તક દ્વારા પ્રથમ વખત આ પડદા પાછળના તણાવપૂર્ણ ઘટનાક્રમ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે, જે ભારતની વિદેશ નીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને સમજવામાં મદદરૂપ થશે.

 * ચોંકાવનારો દાવો: પૂર્વ નાણા સચિવ સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગે તેમના પુસ્તકમાં દાવો કર્યો કે ૨૦૧૬માં સિંધુ જળ સંધિ વાટાઘાટો દરમિયાન વિદેશ મંત્રાલય અને વર્લ્ડ બેંક વચ્ચે તણાવ હતો.

 * વિવાદનું કારણ: કિશનગંગા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટને લઈને વર્લ્ડ બેંક દ્વારા "કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશન" (પાકિસ્તાનની માંગ) કે "ન્યુટ્રલ એક્સપર્ટ" (ભારતની માંગ) ની નિમણૂક કરવાનો મુદ્દો.

 * પ્રથમવાર ખુલાસો: આ પુસ્તકમાં મોદી સરકાર અને વર્લ્ડ બેંકના તત્કાલિન પ્રમુખ જિમ કિમ વચ્ચેના તણાવની વિગતો પહેલીવાર સામે આવી.

 * પરિણામ: આખરે, ભારતના પ્રયાસો બાદ "ન્યુટ્રલ એક્સપર્ટ"ની નિમણૂક કરવામાં આવી, જે ભારત માટે હકારાત્મક હતું.

 * મહત્ત્વ: આ ખુલાસો આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદોના સંચાલનમાં પડકારો અને સૂક્ષ્મતા દર્શાવે છે.