નવી દિલ્‍હી, તા.૨૮: ભારતમાં ખાદ્ય તેલનો વપરાશ એટલો ઝડપથી વધી રહ્યો છે કે દેશની સરકાર પણ તેની ચિંતા કરી રહી છે. બહાર ખાવાનું અને ખાવાની રીતમાં ફેરફારને કારણે ખાદ્ય તેલના વપરાશમાં અણધારી વધારો થયો છે. આના કારણે, દેશ બેવડા પડકારનો સામનો કરી રહ્યો છે. પહેલો પડકાર એ છે કે ગ્રાહકોનું સ્‍વાસ્‍થ્‍ય બગડી રહ્યું છે અને બીજો એ છે કે આના કારણે દેશનું અર્થતંત્ર બરબાદ થઈ રહ્યું છે, એટલે કે અર્થતંત્રનું સ્‍વાસ્‍થ્‍ય પણ જોખમમાં મુકાઈ રહ્યું છે. પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ ખાદ્ય તેલનો વપરાશ ધોરણ કરતાં લગભગ બમણો થવાનો છે. તેલ વપરાશમાં આ અસંતુલનને કારણે ૧૯૫૦ થી માથાદીઠ તેલ વપરાશમાં છ ગણો વધારો થયો છે. વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં, પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ વાર્ષિક વપરાશ ૨૦.૩ કિલો સુધી પહોંચી ગયો છે, જે ૧૯૫૦-૬૦ વચ્‍ચે માત્ર ૩.૪ કિલો હતો.

સાઠના દાયકામાં, અમે ખાદ્ય તેલની મોટાભાગની જરૂરિયાત અમારા સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદનમાંથી પૂરી કરતા હતા અને તેની ગુણવત્તા અંગે કોઈ પ્રશ્‍ન નહોતો. હવે આપણે ખાદ્ય તેલનો ઉપયોગ એટલો બધો વધારી દીધો છે કે આપણી જરૂરિયાતના ૫૭ ટકા ભાગ ઇન્‍ડોનેશિયા, મલેશિયા, રશિયા, યુક્રેન અને આર્જેન્‍ટિના જેવા દેશોમાંથી આયાત કરીને પૂર્ણ કરવો પડે છે. આમાંથી, સ્‍વાસ્‍થ્‍ય માટે ખતરનાક ગણાતા પામ તેલનો સૌથી વધુ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે અને તેની ગુણવત્તાની ખાતરી આપી શકાતી નથી. હવે પ્રશ્‍ન એ ઊભો થાય છે કે શું આપણે ખાદ્ય તેલના વપરાશના ધોરણોથી અજાણ છીએ કે પછી આપણે આપણા સ્‍વાસ્‍થ્‍યની ચિંતા નથી કરતા? અમે માનીએ છીએ કે તમે બધા સ્‍વાસ્‍થ્‍ય પ્રત્‍યે સભાન છો, પરંતુ તમને કદાચ ખબર નહીં હોય કે વ્‍યક્‍તિએ વર્ષમાં કેટલું તેલ ખાવું જોઈએ.

ઇન્‍ડિયન કાઉન્‍સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ અનુસાર, દરેક વ્‍યક્‍તિએ વાર્ષિક માત્ર ૧૨ કિલો ખાદ્ય તેલનું સેવન કરવું જોઈએ. જોકે, વિશ્વ આરોગ્‍ય સંગઠન એ થોડી વધુ છૂટછાટ આપી છે. તેણે પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ પ્રતિ વર્ષ ૧૩ કિલોગ્રામ પ્રમાણભૂત વપરાશ નક્કી કર્યો છે. આનો સ્‍પષ્ટ અર્થ એ છે કે જો તમે આનાથી વધુ ખાદ્ય તેલનો ઉપયોગ કરો છો, તો તમે ફક્‍ત તમારા સ્‍વાસ્‍થ્‍ય સાથે જ નહીં પરંતુ દેશના અર્થતંત્રને પણ નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છો. કારણ કે સરકારે ખાદ્ય તેલની આયાત કરવા માટે કમાયેલા ડોલર ખર્ચવા પડે છે.

ભવિષ્‍યમાં પરિસ્‍થિતિ વધુ ખરાબ થશે, નીતિ આયોગનો એક અહેવાલ આવનારા દિવસોનું ભયાનક ચિત્ર દર્શાવે છે. ભારત ખાદ્ય તેલમાં આત્‍મનિર્ભર કેવી રીતે બનશે? સરકાર આ અંગે ચિંતિત છે. આ ચિંતાને દૂર કરવા માટે, સ્‍થાનિક સ્‍તરે ખાદ્ય તેલનું ઉત્‍પાદન વધારવાની યોજના છે. આ થીમ પર, નીતિ આયોગે એક અહેવાલ તૈયાર કર્યો છે, જેમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ ખાદ્ય તેલનો વાર્ષિક વપરાશ ૨૦૨૮ સુધીમાં ૨૫.૩ કિલો અને ૨૦૩૮ સુધીમાં ૪૦.૩ કિલો સુધી પહોંચી જશે.

આવી સ્‍થિતિમાં, જો તમે તમારા સ્‍વાસ્‍થ્‍ય અને રાષ્‍ટ્રની અર્થવ્‍યવસ્‍થા વિશે ચિંતિત છો, તો સમયસર ખાદ્ય તેલના વપરાશને નિયંત્રિત કરો, નહીં તો પરિસ્‍થિતિ ખૂબ જ ખરાબ થઈ જશે. નિષ્‍ણાતો માને છે કે ખાદ્ય તેલના વધુ પડતા ઉપયોગને કારણે હૃદય રોગ, એસિડિટી, વજન વધવું, સ્‍થૂળતા, બ્‍લડ પ્રેશર અને હાઈ કોલેસ્‍ટ્રોલ જેવી સમસ્‍યાઓ સામાન્‍ય બની રહી છે. જેના કારણે લોકોને તેમની આવકનો મોટો ભાગ દવાઓ પર ખર્ચ કરવો પડે છે.

માથાદીઠ વપરાશના દૃષ્ટિકોણથી ભારતમાં ખાદ્ય તેલની માંગ સતત વધી રહી છે. જેમ જેમ સમળદ્ધિ વધી રહી છે, જીવનશૈલી બદલાઈ રહી છે, તેવી જ રીતે ખાદ્ય તેલ પરનો ખર્ચ પણ વધી રહ્યો છે.

૧૯૬૦-૬૧ અને ૧૯૮૦-૮૧ વચ્‍ચે, માથાદીઠ વાર્ષિક ખાદ્ય તેલના વપરાશમાં ૧.૨ ગણો વધારો થયો. તેનો વપરાશ ૧૯૬૦-૬૧માં ૩.૨ કિલો પ્રતિ વર્ષ હતો જે ૧૯૮૦-૮૧માં વધીને ૩.૮ કિલો પ્રતિ વર્ષ થયો.

૧૯૮૦-૮૧ અને ૨૦૦૦-૦૧ વચ્‍ચે ખાદ્ય તેલના માથાદીઠ વપરાશમાં ૨.૨ ગણો વધારો થયો. તે ૧૯૮૦-૮૧માં પ્રતિ વર્ષ ૩.૮ કિલોથી વધીને ૨૦૦૦-૦૧માં ૮.૨ કિલો થયું.

૨૦૦૦-૦૧ થી તાજેતરના સમયગાળામાં ખાદ્ય તેલનો માથાદીઠ વાર્ષિક વપરાશ ૨.૪ ગણો વધ્‍યો છે. તે ૨૦૦૦-૦૧ માં પ્રતિ વર્ષ ૮.૨ કિલોથી વધીને ૨૦૨૦-૨૧ માં ૧૯.૭ કિલો થયું.

કેન્‍દ્રીય કળષિ મંત્રાલયના એક અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૨-૨૩માં ભારતે તેની ખાદ્ય તેલની જરૂરિયાતના ૫૭ ટકા આયાત કરી હતી, જેના પર લગભગ ૧,૬૭,૨૭૦ કરોડ રૂપિયા ખર્ચવા પડ્‍યા હતા. જ્‍યારે ૨૦૧૯-૨૦માં ખાદ્ય તેલનું આયાત બિલ આના અડધા કરતાં પણ ઓછું હતું. ત્‍યારે આપણે તેની આયાત પર ૬૮,૫૫૮ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્‍યા હતા.

મંત્રાલયના જણાવ્‍યા અનુસાર, ૨૦૨૨-૨૩માં ભારતમાં ખાદ્ય તેલનો વપરાશ ૨૯૨ લાખ મેટ્રિક ટન હતો, જ્‍યારે આપણું સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદન માત્ર ૧૨૬.૯ લાખ મેટ્રિક ટન હતું. આવી સ્‍થિતિમાં, અમારે ૧૬૫ લાખ મેટ્રિક ટન આયાત કરવી પડી. જેમાં ૧૦૩.૯ લાખ મેટ્રિક ટન પામ તેલ, ૩૯.૬ લાખ મેટ્રિક ટન સોયાબીન તેલ અને ૨૧.૪૫ લાખ મેટ્રિક ટન સૂર્યમુખી તેલનો સમાવેશ થતો હતો.