29 જુલાઈ, 2025: બિહારમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા મતદાર યાદીના 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)' સામે દાખલ કરાયેલી અરજીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટ 12 અને 13 ઓગસ્ટે સુનાવણી શરૂ કરશે. આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે એક સણસણતી ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે, જો ચૂંટણી પંચ (ECI) નિયમોથી વિચલિત થશે તો કોર્ટ SIR પ્રક્રિયામાં ચોક્કસ હસ્તક્ષેપ કરશે.
 
EC સામે ગંભીર આરોપો અને સુપ્રીમ કોર્ટનો કડક સુર
જસ્ટિસ સૂર્ય કાંત અને જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચીની બેન્ચે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, "જે ક્ષણે તેઓ (ચૂંટણી પંચ) [SIR] નોટિફિકેશનથી વિચલિત થશે... અમે હસ્તક્ષેપ કરીશું."

અરજીકર્તાઓએ, જેમાં એસોસિયેશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) વતી એડવોકેટ પ્રશાંત ભૂષણ પણ હાજર હતા, દાવો કર્યો છે કે ECIનો 24 જૂનનો SIR નિર્દેશ બંધારણના અનુચ્છેદ 14, 19, 21, 325 અને 326નું ઉલ્લંઘન કરે છે. તેમના મતે, આ પગલું પીપલ્સ એક્ટ, 1950 અને રજીસ્ટ્રેશન ઓફ ઇલેક્ટર્સ રૂલ્સ, 1960 માં નિર્ધારિત પ્રક્રિયાથી વિચલિત થાય છે. પ્રશાંત ભૂષણે તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે આ પ્રક્રિયામાં લગભગ 65 લાખ લોકોને મતદાર યાદીમાંથી બાકાત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં મોટાભાગના મૃત્યુ પામેલા કે અન્ય સમસ્યાવાળા લોકો હોવાનું ECIનું કહેવું છે.
 
ચૂંટણી પંચનો બચાવ: 'જરૂરી સુધારણા' અને 'બનાવટી દસ્તાવેજો'નો મુદ્દો
જોકે, ECIએ પોતાના નિર્દેશનો બચાવ કર્યો છે. તેમણે દલીલ કરી છે કે બંધારણના અનુચ્છેદ 324 અને પીપલ્સ એક્ટ, 1950ની કલમ 21(3) હેઠળ તેમને આવા સુધારા કરવાની સત્તા છે. ECIએ જણાવ્યું કે શહેરી સ્થળાંતર, વસ્તી વિષયક ફેરફારો અને વર્તમાન મતદાર યાદીઓની સચોટતા અંગે લાંબા સમયથી ચિંતાઓ હોવાથી આ સુધારણા જરૂરી છે, કારણ કે છેલ્લા વીસ વર્ષમાં તેનું સઘન પુનરાવર્તન થયું નથી. ECIએ એ પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે આધાર અને રેશન કાર્ડ જેવા માન્ય દસ્તાવેજો પણ છેતરપિંડી અથવા ખોટા દસ્તાવેજો દ્વારા મેળવી શકાય છે.

કોર્ટે સોમવારે ECIને આધારને સ્વીકાર્ય દસ્તાવેજોની યાદીમાં શામેલ કરવાનું સૂચન કર્યું હતું, અને નોંધ્યું હતું કે ECI દ્વારા સૂચિબદ્ધ અન્ય કોઈપણ દસ્તાવેજો પણ બનાવટી હોઈ શકે છે.
 
આગામી સુનાવણી અને 'વાસ્તવિક ચિત્ર'ની અપેક્ષા
ECI વતી વરિષ્ઠ એડવોકેટ રાકેશ દ્વિવેદીએ કોર્ટને જણાવ્યું કે વાસ્તવિક આંકડો વાંધાઓ પર વિચાર કર્યા પછી જ જાહેર થશે. તેમણે 15 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં અંતિમ યાદી જાહેર થવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી.

કોર્ટે આ મામલાની તાકીદ અને મુદ્દાઓની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, 12-13 ઓગસ્ટે વધુ સુનાવણી નિર્ધારિત કરી છે. જસ્ટિસ કાંતે જણાવ્યું કે પ્રથમ તબક્કામાં ડ્રાફ્ટ યાદી અંગેની ફરિયાદો સાંભળવામાં આવશે અને બીજો તબક્કો સપ્ટેમ્બરમાં હાથ ધરવામાં આવશે. કોર્ટે આ કેસમાં નોડલ કાઉન્સિલની પણ નિમણૂક કરી છે, જેમને 8 ઓગસ્ટ સુધીમાં તમામ દલીલોની સંપૂર્ણ યાદી રજૂ કરવા આદેશ અપાયો છે.

આ વિવાદ બિહારની ચૂંટણી પહેલા રાજકીય ગરમાવો વધારી રહ્યો છે, અને સુપ્રીમ કોર્ટની આ કડક ચેતવણી ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને નિયમોના પાલન પર ભાર મૂકે છે. શું ECI સુપ્રીમ કોર્ટની આ કડક નિગરાની હેઠળ નિર્ધારિત સમયમાં નિર્દોષ અને સચોટ મતદાર યાદી તૈયાર કરી શકશે?