શાંઘાઈ : ચીનની ટેકનોલોજી કંપની Z.ai (જે પહેલાં Zhipu AI તરીકે ઓળખાતી) એ એક નવું આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) મોડેલ 'GLM-4.5' રજૂ કર્યું છે, જે વૈશ્વિક બજારમાં ખળભળાટ મચાવી રહ્યું છે. આ મોડેલ "ડીપસિક" જેવા સ્પર્ધકો કરતાં ૮૭% ઓછું ખર્ચાળ છે અને છતાં પણ અત્યંત કાર્યક્ષમ હોવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રોગ્રેસ એવા સમયે થયો છે જ્યારે Z.ai કંપની પર અમેરિકા દ્વારા પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે, જે વોશિંગ્ટન માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે.
ખર્ચમાં જબરદસ્ત ઘટાડો અને ઓછા સંસાધનોમાં વધુ કાર્યક્ષમતા:
Z.ai ના સીઈઓ ઝાંગ પેંગે શાંઘાઈની વર્લ્ડ AI કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું કે, GLM-4.5 મોડેલ પ્રતિ મિલિયન આઉટપુટ ટોકન્સ માટે માત્ર ૨૮ સેન્ટ (આશરે ૨૩ રૂપિયા) લે છે, જ્યારે "ડીપસિક" મોડેલ માટે આ ખર્ચ ૨.૧૯ ડોલર (આશરે ૧૮૨ રૂપિયા) થાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે, AI સાથે લાંબી વાતચીત કરતી વખતે થતા ખર્ચમાં ૮૭% નો ઘટાડો થશે, જે ગ્રાહકો માટે નોંધપાત્ર રાહત છે.
GLM-4.5 મોડેલ માત્ર આઠ NVidia "H20" ચીપ્સ પર ચાલે છે, જે ડીપસિક ને જરૂરી ચીપ્સ કરતાં અડધી છે. આ દર્શાવે છે કે, ઓછી શક્તિશાળી હાર્ડવેર પર પણ ચીન ઉચ્ચ પ્રદર્શનવાળા AI મોડેલ વિકસાવવામાં સક્ષમ છે. આ મોડેલ "એજન્ટિક" ફ્રેમવર્ક પર આધારિત છે, જે જટિલ કાર્યોને નાના, વ્યવસ્થાપિત પગલાંઓમાં વિભાજિત કરે છે. આ પદ્ધતિ માનવીય સમસ્યા-નિરાકરણ જેવી છે, જેમાં પહેલાં પગલાંઓની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવે છે, પછી દરેક ભાગ પર સંશોધન કરવામાં આવે છે અને અંતે તેને અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.
પ્રતિબંધો છતાં ચીનની નવીનતા અને ઉચ્ચ પ્રદર્શનના માપદંડ:
Z.ai (પહેલાં Zhipu AI) ને જાન્યુઆરીમાં અમેરિકાની એન્ટિટી લિસ્ટમાં ઉમેરવામાં આવી હતી, કારણ કે તેના પર ચીનની સૈન્ય આધુનિકીકરણને ટેકો આપવાનો આરોપ હતો. આ પ્રતિબંધો છતાં, કંપનીએ ઝડપથી આધુનિક અને સસ્તું AI મોડેલ રજૂ કરીને પોતાની નવીનતા દર્શાવી છે. આનાથી અમેરિકી નીતિ નિર્માતાઓની ચિંતામાં વધારો થયો છે કે, નિકાસ નિયંત્રણો ચીનના AI વિકાસને ધીમો પાડી રહ્યા નથી.
ચીનના આ નવા AI ના માપદંડો સૂચવે છે કે આ મોડેલ ખૂબ જ સફળ છે:
 * GLM-4.5, ૧૨ AI બેન્ચમાર્ક્સમાં એકંદરે ત્રીજા સ્થાને છે.
 * એજન્ટ કાર્યોમાં "કલાઉડ–૪–સોનેટ" ની બરાબરી કરે છે.
 * વેબ બ્રાઉઝિંગ પડકારોમાં કલાઉડ-૪-ઓપસ કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કરે છે.
 * એસડબલ્યુઈ-બેન્ચ કોડિંગ કાર્યોમાં ૬૪.૨% સફળતા પ્રાપ્ત કરે છે, જ્યારે GPT-4.1 માં આ આંકડો ૪૮.૬% છે.
 * ટૂલ-કોલિંગ સફળતા દરમાં ૯૦.૬% રેકોર્ડ કરે છે, જે કલાઉડ ૪ સોનેટ ના ૮૯.૫% કરતાં વધુ છે.
આ મોડેલમાં કુલ ૩૫૫ બિલિયન પેરામીટર્સ છે, પરંતુ કોઈપણ કાર્ય માટે માત્ર ૩૨ બિલિયન જ સક્રિય કરે છે. આ વિશ્વસનીયતા માટે એક ટ્રેડ-ઓફ છે: GLM-4.5 સસ્તી વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓ કરતાં પ્રતિ ઇન્ટરેક્શન વધુ ટોકન્સનો ઉપયોગ કરે છે, જે આવશ્યકપણે સુસંગતતા "ખરીદવા" માટે ટોકન્સ "ખર્ચે" છે.
ચીનની "AI ટાઈગર્સ" માંથી એક અને અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય:
"Z.ai" એ અલીબાબા, ટેન્સેન્ટ અને ચીની સરકારી ભંડોળમાંથી ૧.૫ બિલિયન ડોલર (આશરે ૧૨,૪૫૦ કરોડ રૂપિયા) થી વધુ ભંડોળ એકત્ર કર્યું છે. આ કંપની ચીનના "AI ટાઈગર્સ" માંથી એક છે, જેને બેઇજિંગની યુએસ ટેક જાયન્ટ્સ સાથે સ્પર્ધા કરવાની શ્રેષ્ઠ આશા માનવામાં આવે છે. "ડીપસીક" ની સફળતા પછી, ચીની કંપનીઓએ જુલાઈ સુધીમાં ૧,૫૦૯ મોટા ભાષા મોડેલ્સ બજારમાં રજૂ કર્યા છે, જે ઘણીવાર પશ્ચિમી સ્પર્ધકોને હરાવવા માટે ઓપન-સોર્સ વ્યૂહરચનાનો ઉપયોગ કરે છે.
આ પ્રોગ્રેસ વોશિંગ્ટન માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે. "Z.ai" એ સાબિત કરી દીધું છે કે, પ્રતિબંધિત કંપની પણ અત્યાધુનિક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ – AI વિકસાવી શકે છે અને કિંમતમાં સ્પર્ધકોને હરાવી શકે છે. આઉટપુટ ટોકન્સ પર ૮૭% ખર્ચ ઘટાડવો એ દર્શાવે છે કે ચીની કંપનીઓ સમજે છે કે વપરાશકર્તાઓને કિંમત ક્યાં સૌથી વધુ અસર કરે છે. અમેરિકી નીતિ નિર્માતાઓ માટે સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે એક્સપોર્ટ નિયંત્રણો પણ ચીનના AI વિકાસને સ્પષ્ટપણે ધીમા કરી રહ્યા નથી, કારણ કે એક બ્લેકલિસ્ટેડ કંપનીએ પ્રતિબંધો હેઠળ પણ સ્પર્ધાત્મક પ્રદર્શન આપ્યું છે.