બેઈજિંગ : 30 જુલાઈ, 2025: ભારતીય બ્રહ્મોસ મિસાઈલ સિસ્ટમની તાકાત ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન પાકિસ્તાનમાં જોવા મળી, પરંતુ હવે ચીને એક એવી મિસાઈલ બનાવી લીધી છે, જે વૈશ્વિક લશ્કરી સંતુલનને ધરમૂળથી બદલી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સાઉથ ચાઈના મોર્નિંગ પોસ્ટના એક અહેવાલ મુજબ, ચીને 1000 કિલોમીટરની રેન્જ ધરાવતી બિયોન્ડ વિઝ્યુઅલ રેન્જ (BVR) એર-ટુ-એર મિસાઈલનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું છે. જો આ દાવાઓ સાચા ઠરે, તો આ મિસાઈલ વિશ્વના સૌથી અદ્યતન ફાઈટર જેટ્સ, જેમ કે F-35, F-22 રેપ્ટર, અને B-21 રાઈડરને પણ 1000 કિમીના અંતરથી નિશાન બનાવીને નષ્ટ કરી શકે છે.
 
6000 KM પ્રતિ કલાકની ગતિ: દુશ્મનને વિચારવાનો સમય પણ નહીં મળે!
આ નવી BVR મિસાઈલની સૌથી ચોંકાવનારી વિશેષતા તેની ગતિ છે – 5 મેક, એટલે કે લગભગ 6120 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક! આ અતિશય ગતિ તેને દુશ્મનના વિમાનો સુધી પહોંચતા પહેલા પ્રતિક્રિયા આપવાનો સમય પણ નહીં આપે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ મિસાઈલ 1000 કિલોમીટરના અંતરેથી પાંચમી કે 5+ પેઢીના ફાઈટર જેટ્સને ધ્વસ્ત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આનો અર્થ એ છે કે રાફેલ અને સુખોઈ જેવા ચોથી કે 4.5 પેઢીના ફાઈટર જેટ્સ સામે તો તે વધુ વિનાશક સાબિત થશે.

ચીન આ ભયાનક હથિયારને તાઈવાન સ્ટ્રેટ અને દક્ષિણ ચીન સાગર જેવા સંભવિત સંઘર્ષના વિસ્તારોમાં તૈનાત કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, જે આ ક્ષેત્રમાં તણાવમાં ભારે વધારો કરી શકે છે.
 
BVR ટેકનોલોજી: ચીન ક્યાં આગળ નીકળી ગયું?
BVR ટેકનોલોજી નવી નથી. રશિયા પાસે R-37M અને અમેરિકા પાસે AIM-174B BVR મિસાઈલ સિસ્ટમ છે, પરંતુ તેમની રેન્જ માત્ર 350 થી 400 કિલોમીટર સુધી સીમિત છે. ભારત પણ પોતાની Astra MK-3 BVR સિસ્ટમ પર કામ કરી રહ્યું છે, જેની રેન્જ 350 થી 400 કિલોમીટર સુધી વધારવાની યોજના છે. જો ચીનનો 1000 કિલોમીટરની રેન્જનો દાવો સાચો હોય, તો તે આ ક્ષેત્રમાં BVR ટેકનોલોજીમાં અગ્રેસર બની જશે.

આ નવી ચાઈનીઝ મિસાઈલ 5મી પેઢીના ફાઈટર જેટ્સ અને AWACS (એરબોર્ન વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ) તથા AEW&C (એરબોર્ન અર્લી વોર્નિંગ એન્ડ કંટ્રોલ) વિમાનો જેવી અદ્યતન સંરક્ષણ પ્રણાલીઓને સંપૂર્ણપણે નકામી બનાવી દેશે.
 
ભારત સામે નવો પડકાર: એસ્ટ્રા પ્રોજેક્ટને ગતિ આપવી પડશે
ચીન દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી આ સિસ્ટમથી ભારત, જાપાન, તાઈવાન અને અમેરિકા સૌથી વધુ પ્રભાવિત થશે. આ દેશોની સમગ્ર હવાઈ સંરક્ષણ વ્યૂહરચના અને લડાયક હવાઈ પેટ્રોલ રેન્જ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

ભારત માટે આ એક મોટો પડકાર છે કે તે પોતાની BVR મિસાઈલ ક્ષમતાને વેગ આપે. ભારતે Astra MK-1 અને MK-2 મિસાઈલ બનાવવામાં સફળતા મેળવી છે. હાલમાં, MK-1 BVR મિસાઈલની રેન્જ 80 થી 110 કિલોમીટર છે, અને તેમાં કેટલીક ખામીઓ પણ જોવા મળી છે. 2022માં વાયુસેના માટે લગભગ 3000 કરોડ રૂપિયામાં આ મિસાઈલો ખરીદવાની મંજૂરી અપાઈ હતી અને કેટલીક સુખોઈ-30 MKI જેટ્સમાં તેને સ્થાપિત પણ કરાઈ છે. MK-2 શ્રેણી પૂર્ણ થવાના આરે છે, પરંતુ હાઈપરસોનિક સ્પીડ MK-3 પર DRDO અને ISRO દ્વારા કામ ચાલી રહ્યું છે, જેની પ્રગતિ ઘણી ધીમી છે.
 
BVR ટેકનોલોજી શું છે?
BVR એટલે બિયોન્ડ વિઝ્યુઅલ રેન્જ. આ ટેકનોલોજી વિમાનને દ્રષ્ટિની સીમાથી આગળ (લગભગ 37 કિમીથી વધુ) દુશ્મનના લક્ષ્યો પર હુમલો કરવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે. તે અદ્યતન રડાર, સેન્સર અને નેવિગેશન સિસ્ટમથી સજ્જ હોય છે, જે લાંબા અંતરના લક્ષ્યોને શોધીને નષ્ટ કરી શકે છે. ભારતની એસ્ટ્રા મિસાઈલ પણ આ સિસ્ટમ પર આધારિત છે, જે લક્ષ્યોને સ્વયં શોધીને પાઈલટના નિયંત્રણ વિના જ હુમલો કરે છે.

ચીનનું આ નવું શસ્ત્ર વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલનમાં કેવા ફેરફારો લાવશે તે જોવું રહ્યું. શું ભારત પોતાના સંરક્ષણ વિકાસમાં વધુ ઝડપ લાવશે?