નવી દિલ્હી, તા. ૩૦ જુલાઈ, ૨૦૨૫: સુપ્રીમ કોર્ટમાં આજે જસ્ટિસ યશવંત વર્માની અરજી પર ચાલી રહેલી સુનાવણી દરમિયાન ભારે ગરમાવો જોવા મળ્યો હતો. જસ્ટિસ વર્માએ તેમના દિલ્હીના સત્તાવાર નિવાસસ્થાને લાગેલી આગ દરમિયાન મળેલા કથિત રોકડ કેસમાં થયેલી આંતરિક તપાસ સમિતિના અહેવાલ અને તત્કાલીન CJI સંજીવ ખન્નાની મહાભિયોગ ભલામણને પડકારી છે. આ કેસમાં વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ એજી મસીહની બેન્ચ સમક્ષ જસ્ટિસ વર્માના બચાવમાં દલીલ કરતા કહ્યું કે, "CJI એ ભૂલ કરી..." જેના પર સુપ્રીમ કોર્ટે સખત નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, "CJI પોસ્ટ ઓફિસ નથી!" સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી બાદ નિર્ણય અનામત રાખ્યો હતો, પરંતુ સિબ્બલને સમિતિનો અહેવાલ અને મુખ્ય દલીલો ધરાવતી એક પાનાની નોંધ રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.
કપિલ સિબ્બલની દલીલ: "મહાભિયોગ ભલામણ ગેરબંધારણીય"
કપિલ સિબ્બલે દલીલ કરી હતી કે મહાભિયોગ એ સંસદની એક ખાસ પ્રક્રિયા છે અને CJI દ્વારા તેની સીધી ભલામણ કરવી એ ગેરબંધારણીય છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ઇન-હાઉસ તપાસ (In-House Inquiry) માત્ર એક તથ્ય-શોધ પદ્ધતિ છે, જેનો કોઈ બંધનકર્તા પ્રભાવ નથી. સિબ્બલે કહ્યું કે, આ તપાસ પુરાવા કાયદાના નિયમોનું પાલન કરતી નથી અને તેને ન્યાયાધીશને હટાવવા માટેની કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટેનો આધાર બનાવી શકાય નહીં. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, બંધારણની કલમ ૧૨૪ અને જજ (તપાસ) અધિનિયમ, ૧૯૬૮ જ ન્યાયાધીશોને હટાવવા માટેની બંધારણીય પ્રક્રિયા નક્કી કરે છે. ઇન-હાઉસ પ્રક્રિયાના આધારે મહાભિયોગ શરૂ કરવાથી એક સમાંતર અને ગેરબંધારણીય પદ્ધતિ ઊભી થશે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો વળતો પ્રહાર: "CJIની રાષ્ટ્ર પ્રત્યે જવાબદારી"
કપિલ સિબ્બલની દલીલો પર જસ્ટિસ દત્તાએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે, સુપ્રીમ કોર્ટના ત્રણ નિર્ણયોએ ઇન-હાઉસ પ્રક્રિયાને માન્યતા આપી છે, તો તેને શા માટે અવગણી શકાય? તેમણે પૂછ્યું કે જો CJIની ભલામણ માત્ર એક સૂચન છે, તો તેમાં શું ખોટું છે? સિબ્બલે જવાબ આપ્યો કે જ્યારે ભલામણ હટાવવા માટેની હોય છે, ત્યારે તે સંસદના વિશેષાધિકારમાં દખલ કરે છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જસ્ટિસ વર્માને યોગ્ય સુનાવણીની તક આપવામાં આવી ન હતી અને રોકડના સ્ત્રોત અથવા રકમ જેવા નક્કર પુરાવા જોયા વિના તારણો કાઢવામાં આવ્યા હતા.
ન્યાયાધીશ દીપાંકર દત્તાએ કડક શબ્દોમાં કહ્યું, "CJI પોસ્ટ ઓફિસ નથી. CJIની રાષ્ટ્ર પ્રત્યે પણ જવાબદારી છે. જો CJI પાસે એવી સામગ્રી ઉપલબ્ધ છે જેના આધારે તેમને ન્યાયાધીશનું ગેરવર્તણૂક લાગે છે, તો તેઓ ચોક્કસપણે PM અને રાષ્ટ્રપતિને ભલામણ મોકલી શકે છે."
શું છે સમગ્ર મામલો?
આ કેસ ૧૪ માર્ચ, ૨૦૨૫ ના રોજ શરૂ થયો હતો, જ્યારે અગ્નિશામકોએ જસ્ટિસ વર્માના દિલ્હી નિવાસસ્થાને લાગેલી આગ દરમિયાન કથિત રીતે બળી ગયેલી નોટો (રોકડ) મેળવી હતી. આ પછી, તત્કાલીન CJI સંજીવ ખન્નાએ ત્રણ સભ્યોની સમિતિની રચના કરી હતી, જેમાં પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ શીલ નાગુ, હિમાચલ પ્રદેશ હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ જીએસ સંધાવલિયા અને કર્ણાટકા હાઈકોર્ટના જજ અનુ શિવરામનનો સમાવેશ થતો હતો.
સમિતિએ ૩ મેના રોજ પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો, જેમાં જસ્ટિસ વર્મા વિરુદ્ધ પ્રતિકૂળ તારણો કાઢવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ CJI એ આ અહેવાલ રાષ્ટ્રપતિ અને વડા પ્રધાનને મોકલ્યો અને મહાભિયોગની ભલામણ કરી.
સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી બાદ નિર્ણય અનામત રાખ્યો હતો, પરંતુ સિબ્બલને સમિતિનો અહેવાલ અને મુખ્ય દલીલો ધરાવતી એક પાનાની નોંધ રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. આ કેસમાં સુનાવણી બુધવારે પણ ચાલુ રહેશે. આ મામલો ભારતીય ન્યાયપાલિકામાં મહાભિયોગ પ્રક્રિયા અને CJIની વહીવટી સત્તાઓની મર્યાદાઓ અંગે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.