નવી દિલ્હી, તા. ૩૦ જુલાઈ, ૨૦૨૫: કેન્દ્ર સરકારે અશ્લીલ, પુખ્ત, હિંસક અથવા સાંસ્કૃતિક રીતે અસંવેદનશીલ સામગ્રીના પ્રસારને રોકવા અને કાયદાકીય તથા નૈતિક ધોરણોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે અત્યાર સુધીમાં ૪૩ ઓવર-ધ-ટોપ (OTT) પ્લેટફોર્મ્સને બ્લોક કર્યા છે. આ માહિતી બુધવારે સંસદમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આપી હતી.
કાયદાકીય માળખું અને નિયમન:
સરકારે IT એક્ટ, ૨૦૦૦ હેઠળ ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (ઇન્ટરમિડીયરી ગાઇડલાઇન્સ અને ડિજિટલ મીડિયા, એથિક્સ કોડ) નિયમો, ૨૦૨૧ ને ૨૫.૦૨.૨૦૨૧ ના રોજ સૂચિત કર્યા છે. મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે લોકસભામાં માહિતી આપતા જણાવ્યું કે, "નિયમોનો પાર્ટ-III ડિજિટલ ન્યૂઝ પબ્લિશર્સ અને ઓનલાઇન ક્યુરેટેડ કન્ટેન્ટ (OTT પ્લેટફોર્મ્સ) ના પ્રકાશકો માટે આચારસંહિતા (Code of Ethics) પ્રદાન કરે છે. OTT પ્લેટફોર્મ્સ એવા કોઈપણ કન્ટેન્ટને પ્રસારિત કરવા બંધાયેલા નથી જે હાલમાં અમલમાં રહેલા કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત હોય."
તેમણે લેખિત જવાબમાં જણાવ્યું કે, OTT પ્લેટફોર્મ્સ વય-આધારિત સ્વ-વર્ગીકરણ (age-based self-classification) કરવા માટે બંધાયેલા છે, જે નિયમોના શેડ્યૂલમાં આપેલા સામાન્ય દિશાનિર્દેશો પર આધારિત છે. આ શેડ્યૂલમાં નગ્નતા, જાતીયતા અને હિંસા સંબંધિત પ્રદર્શનો અંગેની જોગવાઈઓ શામેલ છે. મંત્રી અનુસાર, OTT પ્લેટફોર્મ્સ બાળકો માટે વય-અયોગ્ય કન્ટેન્ટને નિયંત્રિત કરવા માટે પૂરતા સુરક્ષા ઉપાયો અને યોગ્ય એક્સેસ કંટ્રોલ પગલાં અમલમાં મૂકવા માટે પણ બંધાયેલા છે.
આ ઉપરાંત, IT એક્ટ, ૨૦૦૦ ની કલમ ૭૯(૩)(b) યોગ્ય સરકારો દ્વારા ગેરકાનૂની કૃત્યો અથવા કન્ટેન્ટને ઇન્ટરમિડીયરીઝને સૂચિત કરવાની જોગવાઈ કરે છે જેથી આવા કન્ટેન્ટને દૂર કરી શકાય અથવા તેની ઍક્સેસ અક્ષમ કરી શકાય.
તાજેતરની કાર્યવાહી અને બ્લોક કરાયેલા પ્લેટફોર્મ્સ:
સરકારે OTT પ્લેટફોર્મ્સ અને તેમની સ્વ-નિયમનકારી સંસ્થાઓને ભારતીય કાયદાઓ અને IT નિયમો, ૨૦૨૧ હેઠળ નિર્ધારિત આચારસંહિતાનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે પહેલેથી જ સલાહ આપી છે. વૈષ્ણવે ઉમેર્યું કે, "સંબંધિત મંત્રાલયો સાથે પૂરતી ચર્ચા કર્યા પછી, અત્યાર સુધીમાં ૪૩ OTT પ્લેટફોર્મ્સને બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે."
ગેરકાનૂની અને અશ્લીલ સામગ્રી પર અંકુશ લગાવવાના પ્રયાસરૂપે, સરકારે ગયા અઠવાડિયે ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓને (ISPs) Ullu, ALTT અને Desiflix જેવા મોટા અને લોકપ્રિય નામો સહિત ૨૫ OTT પ્લેટફોર્મ્સની જાહેર ઍક્સેસને અક્ષમ કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ પગલાનો હેતુ જાતીય સ્પષ્ટ અને ભારતીય કાયદાકીય તથા સાંસ્કૃતિક ધોરણોનું ઉલ્લંઘન કરતી સામગ્રીના પ્રસારને રોકવાનો હતો.
પ્રતિબંધિત એપ્સમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
 * Big Shots App
 * Boomex
 * Navarasa Lite
 * Gulab App
 * Kangan App
 * Bull App
 * Jalva App
 * Wow Entertainment
 * Look Entertainment
 * Hitprime
 * Feneo
 * ShowX
 * Sol Talkies
 * Adda TV
 * HotX VIP
 * Hulchul App
 * MoodX
 * NeonX VIP
 * Fugi
 * Mojflix
 * Triflicks
સરકારનો આ નિર્ણય ઓનલાઈન કન્ટેન્ટના નિયમન પ્રત્યેની તેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર જવાબદાર સામગ્રી પ્રસારણ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.