તા. ૧૮ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૯ બુધવાર
News of Sunday, 3rd August 2025
જેટના મશીન માટે સફરાન સાથે ભારતનો 61000 કરોડનો સોદો!
જો ભારત GE ની જેમ છેતરાય તો શું કરશે? પ્રશ્ન ઊભો થયો

નવી દિલ્હીઃ ભારત ફ્રેન્ચ કંપની સફરાન સાથે 61 હજાર કરોડ રૂપિયાના સોદા પર વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે. આ અંતર્ગત, ભારતમાં પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટ માટે એન્જિન બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે
ભારત પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટના એન્જિન માટે સફરાન સાથે વાત કરી રહ્યું છે. હાઇલાઇટ્સ ભારતે પાંચમી પેઢીનો AMCA કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે. ભારતને આ માટે એન્જિનની જરૂર છે. આજે પણ ભારત ફાઇટર જેટ માટે એન્જિન બનાવી શકતું નથી.
ચીન અને પાકિસ્તાન જેવા દુશ્મનોથી ઘેરાયેલું, ભારત ફાઇટર વિમાનોની સંખ્યાના સંદર્ભમાં પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે. ભારત પાસે ફાઇટર પ્લેન સ્ક્વોડ્રનની સંખ્યા ઘટીને 29 થઈ ગઈ છે. જ્યારે ચીન પાસે લગભગ 66 ફાઇટર જેટ છે અને પાકિસ્તાન પાસે લગભગ 25 સ્ક્વોડ્રન છે. એટલું જ નહીં, ચીને તેની સેનાને પાંચમી પેઢીના ફાઇટર પ્લેનથી સજ્જ કરી છે. તે પાકિસ્તાની વાયુસેનાને પણ આ વિમાનો આપી રહ્યું છે.
આવી સ્થિતિમાં, ભારત સામે સંકટનો સમય ઉભો થયો છે. ભારત લાંબા સમયથી આ અછતને પહોંચી વળવા માટે પોતાના ફાઇટર જેટ વિકસાવી રહ્યું છે. તેને આમાં સફળતા પણ મળી છે, પરંતુ વિદેશી કંપનીઓના અવરોધને કારણે, આ કામ ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહ્યું નથી. વાસ્તવમાં, ભારત દેશી ફાઇટર જેટ પ્રોગ્રામ તેજસ ચલાવી રહ્યું છે. આ વિમાનના ઘણા સંસ્કરણો છે અને તેનું સૌથી અદ્યતન સંસ્કરણ તેજસ MKII ને 4.5 પેઢીનું ફાઇટર જેટ માનવામાં આવે છે. પરંતુ, તેનું ઉત્પાદન હજુ શરૂ થયું નથી. આમાં સૌથી મોટો અવરોધ અમેરિકન કંપની GE છે. આ વિમાનોમાં GE એન્જિન લગાવવાના છે, પરંતુ GE એન્જિનના સપ્લાયમાં ઘણો વિલંબ થઈ રહ્યો છે. આ ઉત્પાદનને અસર કરી રહ્યું છે. બીજી તરફ, ભારતના ફાઇટર એરક્રાફ્ટની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે. આગામી થોડા દિવસોમાં, ભારત તેના સૌથી જૂના ફાઇટર એરક્રાફ્ટ મિગ-21 ના છેલ્લા બે સ્ક્વોડ્રનને પણ નિવૃત્ત કરવા જઈ રહ્યું છે. ભારતનો AMCA કાર્યક્રમ આ દરમિયાન, ઓપરેશન સિંદૂર પછી, ભારતે તેના પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટ પ્રોગ્રામ એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) ની જાહેરાત કરી. જો બધું બરાબર રહ્યું, તો ભારતીય વાયુસેના પાસે આગામી 10 વર્ષમાં પોતાનું સ્વદેશી 5મી પેઢીનું ફાઇટર જેટ હશે.
હવે ભારત આ ફાઇટર જેટ માટે એન્જિન પણ શોધી રહ્યું છે. વાસ્તવમાં, ફાઇટર જેટનું એન્જિન હજુ પણ ખૂબ જ જટિલ એન્જિનિયરિંગ છે. વિશ્વની માત્ર થોડી કંપનીઓ પાસે જ તેમાં કુશળતા છે. સૌથી પ્રખ્યાત કંપની અમેરિકાની GE છે. પરંતુ, GE સાથે ભારતનો અનુભવ બહુ સારો નથી. આવી સ્થિતિમાં, ભારત હવે અન્ય વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે. આમાં એક મોટું નામ Safran છે.
આ એક ફ્રેન્ચ કંપની છે અને તે વિશ્વની સૌથી પ્રખ્યાત ફાઇટર એરક્રાફ્ટ કંપની પણ છે. તેને રાફેલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટની માતા કહેવામાં આવે છે. આ કંપનીએ રાફેલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ બનાવ્યું છે. GE ની જેમ, Safran ના એન્જિન પણ ઉડ્ડયન ઉદ્યોગમાં ઉચ્ચ દરજ્જો ધરાવે છે. ૬૧ હજાર કરોડ રૂપિયાનો સોદો એવું કહેવાય છે કે દૂધથી બળી જનાર વ્યક્તિ ખૂબ જ સાવધાનીથી છાશ પીવે છે. ભારતની પણ આવી જ સ્થિતિ છે. ભારત હાલમાં આવી જ પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.
ભારતે ૧૯૮૪માં હળવા ફાઇટર એરક્રાફ્ટ તેજસ પ્રોગ્રામ શરૂ કર્યો હતો. પરંતુ આજ સુધી ભારત આ પ્રોગ્રામ પર સંપૂર્ણપણે ખરું ઉતર્યું નથી. આ સમગ્ર સફરમાં ખરાબ અનુભવોને કારણે, ભારત પાંચમી પેઢીના વિમાનના વિકાસમાં કોઈપણ પ્રકારનું જોખમ લેવા માંગતું નથી. કારણ કે ઘણો સમય વીતી ગયો છે. હવે પાણી નાક સુધી પહોંચી ગયું છે. આ કારણોસર, ભારત હવે કોઈ એક કંપની પર નિર્ભર રહેવા માંગતું નથી. તેણે ૬૧ હજાર કરોડ રૂપિયાના સોદા પર સફરાન સાથે વાતચીત શરૂ કરી છે.
આ અંતર્ગત, પાંચમી પેઢીના જેટ માટેના એન્જિન ભારતમાં જ બનાવવામાં આવશે. આ માટે, સફરાન અને ભારતની સરકારી કંપની HAL વચ્ચે ભાગીદારી થશે. અગાઉ, આ બંને કંપનીઓએ સંયુક્ત રીતે શક્તિ એન્જિન વિકસાવ્યું છે. આ એન્જિનોનો ઉપયોગ અદ્યતન હળવા હેલિકોપ્ટરમાં થઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધીમાં ૩૫૦ થી વધુ શક્તિ એન્જિન બનાવવામાં આવ્યા છે. આ જ કારણ છે કે ભારત ફરી એકવાર સફ્રાન પર વિશ્વાસ કરી રહ્યું છે.
ભૂતકાળનો અનુભવ સારો નથી પરંતુ, હેલિકોપ્ટર માટે એન્જિન બનાવવા અને પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટ માટે એન્જિન બનાવવા વચ્ચે ઘણો તફાવત છે. આ ફાઇટર જેટ એન્જિનના કિસ્સામાં સફ્રાનનો રેકોર્ડ પણ બહુ સારો નથી. નિષ્ણાતો કહે છે કે સફ્રાન ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરવામાં પણ ખૂબ જ અનિચ્છા ધરાવે છે. તેણે શક્તિ એન્જિન માટે ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરમાં લગભગ 20 વર્ષ વિલંબ પણ કર્યો. આવી સ્થિતિમાં, નિષ્ણાતો ભારપૂર્વક જણાવી રહ્યા છે કે જો ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરની વાત કરવામાં આવી રહી છે, તો તે નિશ્ચિત સમયમાં પૂર્ણ થવું જોઈએ નહીં તો તે ભારત માટે પડકાર ઉભો કરશે.
આ અવરોધોને કારણે, ભારતે તેનું સ્વદેશી એન્જિન કાવેરી વિકસાવ્યું, પરંતુ તે એન્જિન ફાઇટર જેટ માટે
(3:56 PM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
