નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક સ્તરે ઘણા ભાગોમાં સશસ્ત્ર સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે. હાલમાં, એક તરફ, વિશ્વ બે છાવણીઓમાં વહેંચાયેલું લાગે છે, જ્યારે બીજી તરફ, અત્યાધુનિક શસ્ત્રો મેળવવાની દોડ ચાલી રહી છે. રશિયા-યુક્રેન, ઇઝરાયલ-હમાસ અને હવે થાઇલેન્ડ-કંબોડિયા વચ્ચેના લશ્કરી સંઘર્ષે દરેક નાના-મોટા દેશને તેની સંરક્ષણ પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવાની ફરજ પાડી છે. પહેલગામ હુમલા પછી, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પણ સંઘર્ષ થયો. દેશ એક તરફ પાકિસ્તાન અને બીજી તરફ ચીન સાથે સરહદ ધરાવે છે. આ બંને દેશોના ભારત પ્રત્યેના વર્તન અને વલણથી આખી દુનિયા વાકેફ છે. ભારત પણ આ વાત સારી રીતે સમજે છે. આ જ કારણ છે કે ભારત સતત સેનાની ત્રણ પાંખો (ભારતીય નૌકાદળ, ભારતીય સેના અને ભારતીય વાયુસેના) ને અપગ્રેડ કરવામાં રોકાયેલું છે. આ અંતર્ગત, ભારતીય નૌકાદળ પ્રોજેક્ટ-18 હેઠળ આગામી પેઢીના વિનાશક વિકસાવવામાં રોકાયેલું છે. આ વિનાશક બ્રહ્મોસ ક્રુઝ મિસાઇલ સહિત 144 મિસાઇલો વહન કરવામાં સક્ષમ છે.

     ભારતીય નૌકાદળ ભવિષ્યના સુરક્ષા પડકારોનો સામનો કરવા માટે એક નવો અધ્યાય રચવા જઈ રહ્યું છે. પ્રોજેક્ટ ૧૮ હેઠળ, ભારત તેની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી અને સૌથી અદ્યતન ડિસ્ટ્રોયર શ્રેણી વિકસાવી રહ્યું છે, જે ફક્ત હાલના વિશાખાપટ્ટનમ-ક્લાસ કરતા મોટું જ નહીં, પરંતુ ટેકનિકલ દ્રષ્ટિકોણથી અનેક ગણું વધુ સક્ષમ પણ હશે. લગભગ ૧૩,૦૦૦ ટન વજન ધરાવતું આ યુદ્ધ જહાજ એટલું વિશાળ હશે કે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અનુસાર તેને ક્રુઝર શ્રેણીમાં પણ મૂકી શકાય છે. તે કદ અને ફાયરપાવરની દ્રષ્ટિએ ભારતીય નૌકાદળનું સૌથી અદ્યતન અને શક્તિશાળી યુદ્ધ જહાજ હશે.

પ્રોજેક્ટ ૧૮ હેઠળ બનાવવામાં આવી રહેલા ડિસ્ટ્રોયરની શસ્ત્ર પ્રણાલી, ભારતીય નૌકાદળના ભવિષ્યનું સૌથી મહત્વાકાંક્ષી યુદ્ધ જહાજ, તેને અત્યાર સુધીનું સૌથી શક્તિશાળી ભારતીય યુદ્ધ જહાજ બનાવી રહી છે. આ જહાજ કુલ ૧૪૪ વર્ટિકલ લોન્ચ સિસ્ટમ (VLS) સેલથી સજ્જ હશે, જે તેને કોઈપણ ખતરાનો સામનો કરવા માટે બહુપક્ષીય ક્ષમતાઓ આપે છે

32 VLS સેલ જહાજના પાછળના ભાગમાં હશે, જેમાં PGLRSAM મિસાઇલો તૈનાત કરવામાં આવશે. તે 250 કિમી સુધીની રેન્જમાં એરક્રાફ્ટ અને બેલિસ્ટિક મિસાઇલોને નિશાન બનાવી શકશે.

48 VLS સેલ લાંબા અંતરની બ્રહ્મોસ એક્સટેન્ડેડ રેન્જ ક્રુઝ મિસાઇલ અને સ્વદેશી ટેકનોલોજીથી વિકસિત ક્રુઝ મિસાઇલોથી સજ્જ હશે. આ પાણી અને જમીનના લક્ષ્યો પર હુમલો કરવા સક્ષમ હશે.

64 VLS સેલ ખૂબ જ ટૂંકા અંતરની સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલો માટે હશે, જે જહાજની છેલ્લી સંરક્ષણ રેખા તરીકે કાર્ય કરશે

આ ઉપરાંત, જહાજમાં 8 સ્લેંટ લોન્ચર્સ પણ શામેલ છે, જેનો ઉપયોગ કદાચ હાઇપરસોનિક બ્રહ્મોસ-2 મિસાઇલો માટે કરવામાં આવશે. આ ડિસ્ટ્રોયરની જમાવટથી ભારતની દરિયાઈ શક્તિમાં ઘણો વધારો થશે.

પ્રોજેક્ટ 18 નું સૌથી આકર્ષક પાસું તેની અદ્યતન રડાર અને સેન્સર સિસ્ટમ છે, જે DRDO અને ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવી છે. તેમાં ચાર મોટા એક્ટિવ ઇલેક્ટ્રોનિકલી સ્કેન્ડ એરે (AESA) રડાર હશે, જેમાં S-બેન્ડ પ્રાઇમરી રડાર, વોલ્યુમ સર્ચ રડાર અને મલ્ટી-સેન્સર માસ્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ સિસ્ટમ 360-ડિગ્રી સર્વેલન્સની ક્ષમતા ધરાવે છે અને 500 કિમીથી વધુ દૂરના લક્ષ્યોને ટ્રેક કરી શકે છે. તે ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધના જટિલ વાતાવરણમાં કામ કરવા માટે રચાયેલ છે.

પ્રોજેક્ટ 18 સંપૂર્ણપણે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અને આત્મનિર્ભર ભારતની ભાવનાથી પ્રેરિત છે. તેનો હેતુ લગભગ 75% સ્વદેશી ટેકનોલોજી અને સાધનોનો ઉપયોગ કરવાનો છે. યુદ્ધ જહાજમાં ઇન્ટિગ્રેટેડ ઇલેક્ટ્રિક પ્રોપલ્શન (IEP) સિસ્ટમ, સ્ટીલ્થ સુવિધાઓ, બે મલ્ટી-રોલ હેલિકોપ્ટરની જમાવટ અને રેલ-લેસ હેલિકોપ્ટર ટ્રાવર્સિંગ સિસ્ટમનો પણ સમાવેશ થશે. આ ઉપરાંત, આ જહાજ સ્વાયત્ત પાણીની અંદરના ડ્રોન તૈનાત કરીને સબમરીન વિરોધી અને લેન્ડમાઇન શોધ કામગીરી માટે પણ સક્ષમ હશે.

ડિસેમ્બર 2023 સુધીની યોજના મુજબ, પ્રોજેક્ટની નક્કર રૂપરેખા આગામી પાંચ વર્ષમાં પૂર્ણ થશે, અને આ પછી તમામ જહાજો આગામી દસ વર્ષમાં નૌકાદળને સોંપવામાં આવશે તેવી અપેક્ષા છે. માઝગોન ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ (MDL) અને ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ (GRSE) જેવા મુખ્ય ભારતીય શિપયાર્ડ્સ તેના નિર્માણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે. પ્રોજેક્ટ 18 હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલા વિનાશક ભારતીય નૌકાદળની લાંબા ગાળાની દરિયાઈ વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ હશે. ભારત 2035 સુધીમાં નૌકાદળમાં 170 થી 175 યુદ્ધ જહાજો રાખવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ નવા વિનાશક ભારત-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ચીનના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિને મજબૂત બનાવશે.

પ્રોજેક્ટ 18 માત્ર એક યુદ્ધ જહાજ પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ ભારતની દરિયાઈ શક્તિ, તકનીકી સ્વ-નિર્ભરતા અને વ્યૂહાત્મક સંકલ્પનું પ્રતીક છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી અદ્યતન અને ઘાતક સપાટી યુદ્ધ જહાજો વિકસાવતા દેશોની લીગમાં મૂકશે