નવી દિલ્‍હી, તા.૬: વર્ષ ૨૦૨૫ ની ત્રીજી દ્વિમાસિક નાણાકીય નીતિની જાહેરાત કરતા, ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ગવર્નરે મળત બેંક ગ્રાહકોના બેંક ખાતાઓ અને સલામત કસ્‍ટડી અથવા સેફ ડિપોઝિટ લોકરમાં રાખવામાં આવેલી વસ્‍તુઓ સંબંધિત દાવાઓના સમાધાનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાની વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે અમે આ સંબંધિત ધોરણો બનાવીશું. આનાથી સમાધાન વધુ અનુકૂળ અને સરળ બનવાની અપેક્ષા છે.

ભારતીય રિઝર્વ બેંક બેંક ખાતાઓ અને લોકર માટે દાવા સમાધાન પ્રક્રિયા સંબંધિત ધોરણો બનાવવા જઈ રહી છે. તેનો ઉદ્દેશ્‍ય મળત ગ્રાહકોના નોમિનીઓના પક્ષમાં દાવાઓના સમાધાનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો છે. સેન્‍ટ્રલ બેંકના ગવર્નર સંજય મલ્‍હોત્રાએ બુધવારે આ વાત કહી. મલ્‍હોત્રાએ કહ્યું કે સેન્‍ટ્રલ બેંક RBI રિટેલ-ડાયરેક્‍ટ પ્‍લેટફોર્મમાં કાર્યક્ષમતાને વિસ્‍તળત કરવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે. આ સાથે, રિટેલ રોકાણકારો વ્‍યવસ્‍થિત યોજનાઓ દ્વારા ટ્રેઝરી બિલમાં પણ રોકાણ કરી શકશે.

વર્ષ ૨૦૨૫ ની ત્રીજી દ્વિમાસિક નાણાકીય નીતિને સંબોધતા, તેમણે કહ્યું, અમે મળત બેંક ગ્રાહકોના બેંક ખાતાઓ અને સેફ કસ્‍ટડી અથવા સેફ ડિપોઝિટ લોકરમાં રાખેલા માલ સંબંધિત દાવાઓના સમાધાનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે ધોરણો બનાવીશું. આનાથી સમાધાન વધુ અનુકૂળ અને સરળ બનવાની અપેક્ષા છે.ત

બેંકિંગ રેગ્‍યુલેશન એક્‍ટ, ૧૯૪૯ ની જોગવાઈઓ હેઠળ, ડિપોઝિટ ખાતાઓ, સેફ કસ્‍ટડીમાં રાખેલા માલ અથવા સેફ ડિપોઝિટ લોકર સંબંધિત નોમિનેશનની સુવિધા ઉપલબ્‍ધ છે. આરબીઆઈ અનુસાર, તેનો હેતુ ગ્રાહકના મળત્‍યુ પર દાવાઓનું ઝડપી સમાધાન અથવા વસ્‍તુઓ પરત કરવા અથવા સેફ ડિપોઝિટ લોકરની સામગ્રી પરત કરવા અને પરિવારના સભ્‍યોને પડતી મુશ્‍કેલી ઘટાડવાનો છે.

હાલની સૂચનાઓ અનુસાર, બેંકોએ બચી ગયેલા / નોમિની / કાનૂની વારસદારો વતી કરવામાં આવેલા દાવાઓના ઝડપી અને મુશ્‍કેલી-મુક્‍ત સમાધાન માટે સરળ પ્રક્રિયા અપનાવવી પડશે. જો કે, વિવિધ બેંકોમાં પ્રક્રિયાઓ અલગ અલગ હોય છે. એક નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે, ગ્રાહક સેવા સંબંધિત ધોરણોને સુધારવાના ઉદ્દેશ્‍યથી, પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા અને બેંકોને સુપરત કરવાના દસ્‍તાવેજોને પ્રમાણિત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્‍યો છે. આ સંદર્ભમાં એક ડ્રાફ્‌ટ પરિપત્ર ટૂંક સમયમાં જાહેર પરામર્શ માટે જારી કરવામાં આવશે. ટ્રેઝરી બિલમાં રોકાણ અંગે આ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.

હાલમાં, મળતકોના આશ્રિતો વતી ખાતા અને લોકરના સંદર્ભમાં દાવાઓ માટે બધી બેંકો પાસે પોતાની સિસ્‍ટમ અને પ્રક્રિયાઓ છે. આને સરળ બનાવી શકાય છે. ટ્રેઝરી બિલ (ટી-બિલ્‍સ) માં રોકાણ અંગે પણ જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આરબીઆઈએ કહ્યું છે કે નવી પહેલ રોકાણકારોને તેમના રોકાણોનું વ્‍યવસ્‍થિત રીતે આયોજન કરવામાં મદદ કરશે. ટી-બિલ્‍સ માટે ઓટો-બિડિંગ સુવિધા, જેમાં રોકાણ અને પુનઃરોકાણ બંને વિકલ્‍પોનો સમાવેશ થાય છે, રિટેલ ડાયરેક્‍ટમાં સક્ષમ કરવામાં આવી છે. નવી કાર્યક્ષમતા રોકાણકારોને ટી-બિલ્‍સની પ્રાથમિક હરાજીમાં આપમેળે બિડ મૂકવામાં મદદ કરશે.

રિટેલ ડાયરેક્‍ટ પોર્ટલ નવેમ્‍બર ૨૦૨૧ માં રિટેલ ડાયરેક્‍ટ યોજના હેઠળ રિઝર્વ બેંક સાથે તેમના ગિલ્‍ટ એકાઉન્‍ટ ખોલવા માટે રિટેલ રોકાણકારોને સુવિધા આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવ્‍યું હતું. આ યોજના છૂટક રોકાણકારોને પ્રાથમિક હરાજીમાં સરકારી સિકયોરિટીઝ ખરીદવાની તેમજ ગૌણ બજારમાં G-Secs ખરીદવા અને વેચવાની મંજૂરી આપે છે. આ યોજના શરૂ થયા પછી, ઉત્‍પાદન તેમજ ચુકવણી વિકલ્‍પોના સંદર્ભમાં વિવિધ નવી સુવિધાઓ રજૂ કરવામાં આવી છે, જે હેઠળ મે ૨૦૨૪ માં એક મોબાઇલ એપ્‍લિકેશન પણ લોન્‍ચ કરવામાં આવી છે.