નવી દિલ્હી : ભારતે દરિયાઈ વેપાર અને સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં એક ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. લોકસભામાં 'મર્ચન્ટ શિપિંગ બિલ 2024' પસાર થતાં, 67 વર્ષ જૂના કાયદાનો અંત આવ્યો છે. આ નવા કાયદાનો ઉદ્દેશ ભારતને સમુદ્રમાં એક આધુનિક અને મજબૂત શક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે, જે માત્ર ભાગીદાર નહીં પરંતુ વૈશ્વિક નેતાની ભૂમિકા ભજવી શકે. આ બિલની સાથે 'કાર્ગો બાય સી બિલ 2025' પણ ચર્ચામાં રહ્યું, જેનાથી દરિયાઈ વેપાર માટેના નિયમો વધુ સ્પષ્ટ થશે.
 
નવા કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓ
1.    મર્ચન્ટ શિપિંગ બિલ 2024: આ બિલ ભારતમાં જહાજોની નોંધણી, સલામતી, ખલાસીઓના અધિકારો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટેના નિયમો નક્કી કરશે. 1958માં બનેલો જૂનો કાયદો હવે જૂની ટેકનોલોજી અને વેપાર પદ્ધતિઓ સાથે સુસંગત નહોતો, તેથી આધુનિક યુગની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે.
2.    કાર્ગો બાય સી બિલ 2025: આ બિલ 1925ના કાયદાનું સ્થાન લેશે. તે દરિયાઈ માર્ગે માલસામાનના પરિવહન સંબંધિત નિયમો નક્કી કરશે, જેમાં માલને નુકસાન થાય તો તેની જવાબદારી કોની રહેશે અને નુકસાનની ભરપાઈ કેવી રીતે થશે તે સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે.
 
આ ફેરફારથી કોને ફાયદો થશે?
•    જહાજ માલિકો: જહાજોની નોંધણી હવે ઓનલાઈન અને પેપરવર્ક વગર થશે, જેનાથી પ્રક્રિયા સરળ બનશે.
•    ખલાસીઓ: તેમના અધિકારો અને સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવામાં આવી છે. કામના કલાકો, વીમા અને વિવાદ નિવારણ માટે સ્પષ્ટ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે.
•    ઉદ્યોગપતિઓ અને નિકાસકારો: માલસામાનને નુકસાન થવાના કિસ્સામાં જવાબદારીના નિયમો સ્પષ્ટ હોવાથી વેપાર વધુ સુરક્ષિત બનશે.
•    વીમા કંપનીઓ અને રોકાણકારો: કાયદાકીય માળખું મજબૂત બનવાથી વેપાર કરવાનું સરળ બનશે.

આ કાયદાઓ ભારતના દરિયાઈ વેપારને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે સુમેળ સાધવામાં મદદ કરશે અને ભારતને વૈશ્વિક વેપારનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવશે. આ ફેરફાર માત્ર કાયદાકીય સુધારા નથી, પરંતુ ભારતને સમુદ્રમાં એક નવી અને મજબૂત ઓળખ અપાવવાનો પ્રયાસ છે.