નવી દિલ્હી: ભારતના સૌથી મોટા ઉદ્યોગ સમૂહ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડે (આરઆઇએલ) ક્વિક કોમર્સ ક્ષેત્રની કંપની દુનઝો ડિજિટલમાં કરેલા તેના રોકાણને સત્તાવાર રીતે માંડી વાળ્યું છે. આ ઘટના એવા સમયે બની છે જ્યારે રિલાયન્સનો રિટેલ વ્યવસાય નવા ક્ષેત્રોમાં વૃદ્ધિ માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે.

 

આરઆઇએલએ દુનઝોમાં ૨૫ કરોડ ડોલર (લગભગ ૨,૦૭૦ કરોડ રૂપિયા)નું રોકાણ કર્યું હતું. આ રોકાણના ભાગરૂપે રિલાયન્સનો દુનઝોમાં ૨૫.૮ ટકા હિસ્સો હતો.

 

ક્વિક કોમર્સની તીવ્ર સ્પર્ધા અને પડકારો: ક્વિક કોમર્સ, એટલે કે ૧૫ થી ૩૦ મિનિટમાં ગ્રાહકો સુધી સામાન પહોંચાડવાની સેવા, ભારતમાં કોવિડ-૧૯ મહામારી પછી ખૂબ ઝડપથી લોકપ્રિય બની હતી. ઝોમેટો (બ્લિંકિટ), સ્વિગી (ઇન્સ્ટામાર્ટ), અને ઝેપ્ટો જેવી કંપનીઓએ આ ક્ષેત્રમાં મોટી સફળતા મેળવી છે.

 

જોકે, આ ક્ષેત્રમાં તીવ્ર સ્પર્ધા, ઊંચા ઓપરેશનલ ખર્ચ અને નફાકારકતાના અભાવે ઘણી કંપનીઓ માટે પડકારો ઊભા કર્યા છે. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, ક્વિક કોમર્સ કંપનીઓએ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે ડિસ્કાઉન્ટ, માર્કેટિંગ અને ડિલિવરી સ્ટાફના પગાર પર કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કર્યો છે. આ કારણોસર, મોટા ભાગની ક્વિક કોમર્સ કંપનીઓ હજુ પણ ખોટમાં ચાલી રહી છે.

 

દુનઝોના પતનનાં કારણો: દુનઝો, જે એક સમયે બેંગલુરુની અગ્રણી ડિલિવરી સ્ટાર્ટઅપ હતી, તે છેલ્લા કેટલાક સમયથી નાણાકીય મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહી હતી. કંપનીએ તેના કર્મચારીઓને સમયસર પગાર ચૂકવવામાં પણ મુશ્કેલી અનુભવી હતી અને ઘણા કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી છૂટા કર્યા હતા.

 

સમાચાર અનુસાર, દુનઝોની સેવાઓ અન્ય સ્પર્ધકોની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી થઈ ગઈ હતી અને તે પૂરતું ફંડ મેળવી શક્યું નહોતું. આર્થિક સંકટને કારણે કંપનીએ તેના વ્યવસાયને ફરીથી ગોઠવવો પડ્યો હતો અને ઘણા શહેરોમાંથી તેની સેવાઓ બંધ કરવી પડી હતી.

 

એક સમય હતો જ્યારે દુનઝોને ક્વિક કોમર્સમાં એક મોટી અને આશાસ્પદ કંપની તરીકે જોવામાં આવતી હતી. દુનઝોની સેવાઓ ફક્ત કરિયાણાના સામાન સુધી સીમિત નહોતી, પરંતુ તે કપડાં, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને અન્ય નાની વસ્તુઓ પણ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડતી હતી. દુનઝોની આ બહુમુખી સેવાઓ તેને ક્વિક કોમર્સની અન્ય કંપનીઓથી અલગ પાડતી હતી, પરંતુ આ વ્યવસાયિક મોડેલને ટકાવી રાખવાનો ખર્ચ પણ ખૂબ ઊંચો હતો. આ કારણોસર, કંપનીને ભારે આર્થિક નુકસાન થયું અને તેનું પતન થયું.

 

રિલાયન્સ અને દુનઝોનું ભવિષ્ય: રિલાયન્સ દ્વારા દુનઝોમાં કરવામાં આવેલા રોકાણને માંડી વાળવાનો નિર્ણય એ સૂચવે છે કે કંપની ક્વિક કોમર્સ ક્ષેત્રમાં તેના વિસ્તરણની યોજનાઓ પર ફરીથી વિચાર કરી રહી છે. 

 

રિલાયન્સ રિટેલ, જે ભારતના સૌથી મોટા રિટેલ વ્યવસાયોમાંનો એક છે, તે તેના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ 'જીયોમાર્ટ' દ્વારા ક્વિક કોમર્સમાં આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. દુનઝોમાં રોકાણ કરીને, રિલાયન્સ ક્વિક કોમર્સના આ ક્ષેત્રમાં ઝડપી પ્રવેશ કરવા માંગતું હતું, પરંતુ તે શક્ય બન્યું નહીં.

 

આ ઘટના એ પણ દર્શાવે છે કે ક્વિક કોમર્સનું ભવિષ્ય હજુ પણ અનિશ્ચિત છે. આ ક્ષેત્રમાં માત્ર ગણતરીની કંપનીઓ જ ટકી શકી છે અને નફાકારકતા હજુ પણ એક મોટો પડકાર છે.

 

ટૂંકમાં જોઈએ તો રિલાયન્સે ક્વિક કોમર્સ કંપની દુનઝો ડિજિટલમાં કરેલું તેનું રોકાણ સત્તાવાર રીતે માંડી વાળ્યું છે. રિલાયન્સનો દુનઝોમાં ૨૫.૮ ટકા હિસ્સો હતો, પરંતુ નાણાકીય સંકટ અને ક્વિક કોમર્સની તીવ્ર સ્પર્ધાને કારણે દુનઝોનું પતન થયું. આ ઘટના રિલાયન્સના રિટેલ વ્યવસાય માટે એક મોટો ફટકો છે અને ક્વિક કોમર્સ ક્ષેત્રના પડકારોને પ્રકાશિત કરે છે.