નવી દિલ્હી: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજીએ દવા પ્રતિરોધક બેક્ટેરિયા સામે લડવા માટે બે નવા, અત્યંત શક્તિશાળી એન્ટિબાયોટિક્સની શોધ કરી છે. મેસેચ્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (MIT)ના વૈજ્ઞાનિકોએ કરેલી આ સફળતાને એન્ટિબાયોટિક સંશોધનના ક્ષેત્રમાં એક મોટો માઇલસ્ટોન ગણવામાં આવે છે. આ AI-ડિઝાઇન કરાયેલા સંયોજનોએ પ્રયોગશાળા અને પ્રાણી પરીક્ષણોમાં દવા-પ્રતિરોધક ગોનોરિયા અને MRSA (મેથિસિલિન-રેઝિસ્ટન્ટ સ્ટેફાયલોકોકસ ઓરિયસ) જેવા જીવલેણ બેક્ટેરિયાનો સફળતાપૂર્વક નાશ કર્યો છે.
શોધની પ્રક્રિયા અને મહત્વ:
સાયન્સ જર્નલ 'સેલ'માં પ્રકાશિત થયેલા આ સંશોધન મુજબ, વૈજ્ઞાનિકોએ જનરેટિવ AIનો ઉપયોગ કરીને અણુ-અણુ દ્વારા સંપૂર્ણપણે નવા દવાના અણુઓ બનાવ્યા હતા. આ AI મોડેલે 3.6 કરોડ જેટલા વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક રાસાયણિક સંયોજનોનું વિશ્લેષણ કર્યું અને સમજ્યું કે કેવી રીતે મોલેક્યુલર સ્ટ્રક્ચર બેક્ટેરિયાના વિકાસને અસર કરે છે. ત્યારબાદ તેણે એવા નવા એન્ટિબાયોટિક્સ ડિઝાઇન કર્યા જે હાલની દવાઓ જેવા ન હતા, મનુષ્યો માટે ઝેરી ન હતા અને દવામાં ઉપયોગ માટે યોગ્ય હતા.
આ અગાઉના AI પ્રોજેક્ટ્સ ફક્ત હાલના રસાયણોને સ્કેન કરતા હતા, પરંતુ MITની આ ટીમે એક ડગલું આગળ વધીને સંપૂર્ણપણે નવી દવાઓ ડિઝાઇન કરી છે. આ શોધનું મહત્વ એ છે કે વર્તમાન એન્ટિમાઇક્રોબાયલ પ્રતિકારને કારણે દર વર્ષે 10 લાખથી વધુ લોકોના મૃત્યુ થાય છે. એન્ટિબાયોટિક્સના વધુ પડતા ઉપયોગથી બેક્ટેરિયાએ પોતાને અનુકૂળ બનાવી લીધા છે, જેના કારણે હાલની ઘણી દવાઓ નિષ્ફળ જઈ રહી છે.
આગળના પડકારો:
જોકે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ દવાઓ હજી દર્દીઓ માટે ઉપલબ્ધ થવામાં વર્ષો લાગશે. આ દવાઓને વધુ સુધારવામાં બે વર્ષ જેટલો સમય લાગી શકે છે, ત્યારબાદ લાંબી ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ શરૂ થશે, જેની સફળતાની કોઈ ગેરંટી નથી. ઈમ્પીરીયલ કોલેજ લંડનના ડૉ. એન્ડ્રુ એડવર્ડ્સે આ કાર્યને 'અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ' અને 'અપાર સંભાવના' ધરાવતું ગણાવ્યું છે, પરંતુ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે કડક સુરક્ષા અને અસરકારકતા પરીક્ષણ અનિવાર્ય છે. આ ઉપરાંત, ઉત્પાદન પણ એક પડકાર છે, કારણ કે AI દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલા 80 સંયોજનોમાંથી માત્ર બેનું જ સફળતાપૂર્વક સંશ્લેષણ કરી શકાયું હતું.