નવી દિલ્‍હીઃ કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી સમગ્ર ભારતમાં ખૂબ જ આનંદ અને શ્રદ્ધાથી ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવાર ભગવાન વિષ્ણુના આઠમા અવતાર - શ્રી કૃષ્ણના જન્મને દર્શાવે છે. હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, આ તહેવાર દર વર્ષે ભાદ્રપદ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની અષ્ટમી તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે.
આ તહેવાર દેશના વિવિધ ભાગોમાં ઘણા નામોથી ઓળખાય છે, જેમ કે ગોકુળાષ્ટમી અને શ્રી કૃષ્ણ જયંતિ. ગુજરાતમાં તેને સતમ્ આઠમ કહેવામાં આવે છે, જ્યારે દક્ષિણ ભારતમાં, ખાસ કરીને કેરળમાં, તેને અષ્ટમી રોહિણી કહેવામાં આવે છે. આ જન્માષ્ટમી પર, ચાલો તમને ભારતના તે 10 ખાસ સ્થળો વિશે જણાવીએ, જ્યાં કાન્હાની જન્મજયંતિ એક સારો અનુભવ આપે છે.
ભગવાન કૃષ્ણના જન્મસ્થળ મથુરામાં જન્માષ્ટમીની ઉજવણી એક અલગ રંગમાં રંગાઈ જાય છે. આ તહેવારનો મહિમા અહીં દસ દિવસ અગાઉથી ફેલાય છે. જન્માષ્ટમીના દિવસે, ભક્તો આખો દિવસ ઉપવાસ રાખે છે અને મધ્યરાત્રિ સુધી જાગતા રહે છે, કારણ કે એવું માનવામાં આવે છે કે કાન્હાનો જન્મ બરાબર મધ્યરાત્રિએ થયો હતો. મધ્યરાત્રિએ મંદિરોમાં ખાસ અભિષેક અને પૂજા મુખ્ય આકર્ષણો છે. આ ઉપરાંત, મથુરાની શેરીઓમાં ભગવાન કૃષ્ણના જીવનને દર્શાવતી સુંદર ઝાંખીઓ શણગારવામાં આવી છે.
તે જ સમયે, ભગવાન કૃષ્ણએ તેમનું બાળપણ અને કિશોરાવસ્થા વૃંદાવનમાં વિતાવી હતી અને તેને રાસલીલાનું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. અહીં પણ ઉજવણી દસ દિવસ અગાઉથી શરૂ થાય છે અને મંદિરોમાં ભવ્ય અભિષેક તેમજ રાસલીલા સાથે ભગવાન કૃષ્ણની લીલાઓને જીવંત કરવામાં આવે છે.
મથુરા નજીક ગોકુળ પણ ખૂબ જ ખાસ છે, કારણ કે અહીં નંદબાબા અને યશોદા મૈયાએ કાન્હાને ઉછેર્યો હતો. રસપ્રદ વાત એ છે કે મુખ્ય તહેવારના એક દિવસ પછી અહીં જન્માષ્ટમી ઉજવવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, જન્મ પછી, વાસુદેવજી મધ્યરાત્રિએ કાન્હાને ગોકુળ લાવ્યા હતા. તેથી, અહીં લોકો બીજા દિવસે જન્મોત્સવ ઉજવે છે. અહીં ઉજવણી પણ અનોખી છે, લોકો એકબીજા પર દૂધ, દહીં અને હળદર રેડીને ઉજવણી કરે છે, જેને દધીકંડો કહેવામાં આવે છે.
મહારાષ્ટ્રમાં જન્માષ્ટમીની ઉજવણી દહીં હાંડીનો ઉત્સાહ અને ઉર્જા માટે પ્રખ્યાત છે. ભગવાન કૃષ્ણને બાળપણમાં માખણચોર પણ કહેવામાં આવતું હતું. તેમના આ તોફાની કૃત્યને યાદ કરીને, જન્માષ્ટમીના બીજા દિવસે દહીં હાંડીનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આમાં, ગોવિંદોના જૂથો ઊંચા માનવ પિરામિડ બનાવીને ઊંચાઈ પર લટકાવેલા દહીં અને માખણથી ભરેલા વાસણને તોડવાનો પ્રયાસ કરે છે.
રાજસ્થાનનું નાથદ્વારા શહેર તેના પ્રખ્યાત શ્રીનાથજી મંદિર માટે જાણીતું છે. જન્માષ્ટમી પર, આ મંદિરને ફૂલો અને રોશનીથી ભવ્ય રીતે શણગારવામાં આવે છે. અહીં પરંપરાગત ધાર્મિક વિધિઓ અને વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. હજારો ભક્તો દર્શન માટે ઉમટી પડે છે અને ભજનોના ગુંજારવથી સમગ્ર વાતાવરણ ભક્તિમય બની જાય છે.
એવું માનવામાં આવે છે કે દ્વારકા શહેર ભગવાન કૃષ્ણ દ્વારા વસાવાયું હતું. આવી સ્થિતિમાં, અહીં જન્માષ્ટમીનો તહેવાર ખૂબ જ ભવ્યતાથી ઉજવવામાં આવે છે. વિશ્વ પ્રખ્યાત દ્વારકાધીશ મંદિરને દુલ્હનની જેમ શણગારવામાં આવે છે અને ભગવાનને ખાસ પ્રસાદ ચઢાવવામાં આવે છે. મંગળા આરતીથી લઈને શયન આરતી સુધી, દરેક વિધિ જોવા જેવી છે. ભક્તોના ભજન અને કીર્તન સાથે આખું શહેર કૃષ્ણ ભક્તિમાં ડૂબી જાય છે.
દક્ષિણ ભારતના મુખ્ય તીર્થસ્થળોમાંનું એક, ઉડુપીનું શ્રી કૃષ્ણ મઠ જન્માષ્ટમી ઉજવણી માટે પ્રખ્યાત છે. અહીં જન્માષ્ટમી ગોકુળાષ્ટમી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે, ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિને કિંમતી રત્નોથી શણગારવામાં આવે છે અને ભવ્ય સુવર્ણ રથ પર બેસાડવામાં આવે છે. અહીં એક ખાસ વાત કંકણ કિંડી નામની બારી છે, જેના દ્વારા ભગવાન તેમના પ્રખર ભક્ત કનકદાસને દર્શન આપ્યા હતા. મધ્યરાત્રિએ, અર્ઘ્ય પ્રદાનની વિધિ કરવામાં આવે છે, જેમાં ભગવાનની મૂર્તિને દૂધ અને પાણી અર્પણ કરવામાં આવે છે.
તામિલનાડુના કુંભકોણમમાં જન્માષ્ટમી પણ પરંપરાગત રીતરિવાજો અને સમુદાયના ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. અહીંના સ્થાનિક મંદિરોને સુંદર રીતે શણગારવામાં આવે છે અને ભક્તો ભગવાન કૃષ્ણના માનમાં ભક્તિ ગીતો ગાય છે અને નૃત્ય કરે છે.
ગુરુવાયુર, કેરળમાં સ્થિત શ્રી કૃષ્ણ મંદિર દક્ષિણ ભારતના સૌથી પ્રખ્યાત કૃષ્ણ મંદિરોમાંનું એક છે. અહીં જન્માષ્ટમીને અષ્ટમી રોહિણી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે, મંદિરમાં ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિને ખાસ શણગારવામાં આવે છે, જેના માટે ભક્તોની મોટી ભીડ એકઠી થાય છે. ભક્તો ઉપવાસ રાખે છે અને આખી રાત ભજન, શ્લોક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે.
ભગવાન જગન્નાથની ભૂમિ, પુરીને ભગવાન કૃષ્ણનું નિવાસસ્થાન પણ માનવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ તેમના ભાઈ-બહેનો, બલરામ અને સુભદ્રા સાથે રહે છે. અહીં જન્માષ્ટમીની ઉજવણી 17 દિવસ અગાઉથી શરૂ થાય છે. કલાકારો કૃષ્ણના જીવનની ઘટનાઓનું નાટક કરે છે અને ભક્તો જેઉડ ભોગ નામનો એક ખાસ પ્રસાદ તૈયાર કરે છે. આ દિવસે જગન્નાથ મંદિરમાં ખાસ ધાર્મિક વિધિઓ કરવામાં આવે છે.