સંઘનું નિર્માણ ભારતને કેન્દ્રમાં રાખીને થયેલું છે અને તેની સાર્થકતા ભારતને વિશ્વ ગુરુ બનાવવામાં રહેલી છેઃ મોહનજી ભાગવત
સંઘને ખ્યાલના આધારે નહીં, હકીકતોના આધારે જાણોઃ સંઘનું કાર્ય સમગ્ર દેશને સંગઠિત કરવાનું છે, દેશની જવાબદારી દરેક નાગરીકની છેઃ હિન્દુ શબ્દનો અર્થ ફક્ત ધાર્મિક જ નહીં, પણ રાષ્ટ્ર પ્રત્યે જવાબદારીની ભાવના પણ છે
રાજકોટઃ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ ના શતાબ્દીના અવસરે આયોજિત ત્રિદિવસીય વ્યાખ્યાનમાળાના પ્રથમ દિવસે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સર સંઘચાલક ડો.મોહન ભાગવતે જણાવ્યું હતું કે, સંઘનું નિર્માણ ભારતને કેન્દ્રમાં રાખીને થયેલું છે અને તેની સાર્થકતા ભારતને વિશ્વ ગુરુ બનાવવામાં રહેલી છે. સંઘ કાર્યની પ્રેરણા પ્રાર્થનાના અંતે કહેવામાં આવતું ‘‘ભારત માતા કી જય'' સાથે મળે છે. સંઘના વિકાસની પ્રક્રિયા ધીમી અને લાંબી રહી છે, આજે પણ નિરંતર ચાલુ છે. તેઓએ જણાવ્યું હતું કે સંઘ ભલે હિંદુ શબ્દનો ઉપયોગ કરે પરંતુ તેમનું હાર્દ 'વસુધૈવ કુટુંબકમ' છે. આ જ ક્રમશઃ વિકાસની જેમ ગામ, સમાજ અને રાષ્ટ્રને સંઘ પોતાના માને છે. સંઘકાર્ય સંપૂર્ણ રીતે સ્વયંસેવકો દ્વારા સંચાલિત હોય છે. કાર્યકર્તા જાતે જ નવા કાર્યકર્તાઓને તૈયાર કરે છે
દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે 'સંઘની યાત્રાના '૧૦૦ વર્ષ - નવી દિશા' વિષય પર તા.૨૬ થી તા.૨૮ ઓગસ્ટ સુધી ત્રણ દિવસીય વ્યાખ્યાનમાળાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
વ્યાખ્યાન શ્રેણીના ઉદ્દેશ્ય પર મોહન ભાગવતજીએ જણાવ્યુ હતુ કે, સંગઠને એવો વિચાર કર્યો કે સમાજમાં સંઘ વિશે સત્ય અને સાચી માહિતી લોકો સુધી પહોંચે. વર્ષ ૨૦૧૮ માં પણ આવી જ એક ઘટનાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ વખતે ચાર સ્થળોએ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવશે જેથી સંઘનું સાચું સ્વરૂપ શક્ય તેટલા લોકો સુધી પહોંચી શકે. તેમણે કહ્યું કે રાષ્ટ્રની વ્યાખ્યા શક્તિ પર આધારિત નથી. આપણે આશ્રિત હતા, ત્યારે પણ એક રાષ્ટ્ર હતું. અંગ્રેજી શબ્દ 'રાષ્ટ્ર' 'રાજ્ય' સાથે જોડાયેલો છે, જ્યારે ભારતીય રાષ્ટ્રનો ખ્યાલ શક્તિ સાથે જોડાયેલો નથી.
સ્વતંત્રતા સંગ્રામ અને તે પછી દેશમાં ઉદ્વવેલા વિચારધારાઓના વિકાસ પર, તેમણે કહ્યું કે ૧૮૫૭ માં સ્વતંત્રતાનો પહેલો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો, પરંતુ તેણે એક નવી ચેતના જગાવી. તે પછી એક ચળવળ ઊભી થઈ કે મુઠ્ઠીભર લોકો આપણને કેવી રીતે હરાવી શકે છે. એક વિચાર એ પણ ઉભરી આવ્યો કે ભારતીયોમાં રાજકીય સમજનો અભાવ છે. આ જરૂરિયાતને કારણે કોંગ્રેસનો ઉદય થયો, પરંતુ સ્વતંત્રતા પછી તે વૈચારિક જ્ઞાનનું કાર્ય યોગ્ય રીતે કરી શકી નહીં. આ કોઈ આરોપ નથી, પરંતુ એક હકીકત છે. સ્વતંત્રતા પછી, એક પ્રવાહે સામાજિક દુષણોને નાબૂદ કરવા પર ભાર મૂક્યો, જ્યારે બીજો પ્રવાહ આપણા મૂળ તરફ પાછા ફરવાની વાત કરતો હતો. સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી અને સ્વામી વિવેકાનંદે આ વિચારને આગળ ધપાવ્યો.
તેમણે કહ્યું કે ડો. કેશવરાવ બલિરામ હેડગેવાર અને અન્ય મહાપુરુષો માનતા હતા કે સમાજના દુર્ગુણો દૂર કર્યા વિના બધા જ પ્રયાસો અધૂરા રહેશે. વારંવાર ગુલામીનો શિકાર બનવું એ દર્શાવે છે કે સમાજમાં ઊંડી ખામીઓ છે. હેડગેવારજીએ નક્કી કર્યું કે જ્યારે અન્ય લોકો પાસે સમય નહીં હોય, ત્યારે તેઓ પોતે આ દિશામાં કામ કરશે. ૧૯૨૫માં સંઘની સ્થાપના કરીને તેમણે સમગ્ર હિન્દુ સમાજને સંગઠિત કરવાનો ઉદ્દેશ્ય આગળ મૂક્યો.
સરસંઘચાલકજીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે 'હિન્દુ' શબ્દનો અર્થ ફક્ત ધાર્મિક જ નહીં, પણ રાષ્ટ્ર પ્રત્યે જવાબદારીની ભાવના પણ છે. આ નામ અન્ય લોકો દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ આપણે હંમેશા માનવશાષીય લ્લષ્ટિકોણથી પોતાને જોયું છે. અમે માનીએ છીએ કે માણસ, માનવતા અને સૃષ્ટિ એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે અને એકબીજાને પ્રભાવિત કરે છે. હિન્દુનો અર્થ સમાવેશ થાય છે અને સમાવેશની કોઈ મર્યાદા નથી. સરસંઘચાલકજીએ કહ્યું કે હિન્દુનો અર્થ શું છે - જે તેમાં માને છે, પોતાના માર્ગ પર ચાલે છે, બીજાને બદલતો નથી. બીજાના વિશ્વાસનો આદર કરો, તેનું અપમાન ન કરો. જેમની પાસે આ પરંપરા છે, આ સંસ્કૃતિ છે, તેઓ હિન્દુ છે. આપણે સમગ્ર હિન્દુ સમાજને સંગઠિત કરવો પડશે. હિન્દુ કહેવાનો અર્થ એ નથી કે તે બધા વિરુદ્ધ હિન્દુ છે, બિલકુલ એવું નથી. 'હિન્દુ'નો અર્થ સમાવેશી છે.
તેમણે કહ્યું કે ભારતનો સ્વભાવ સંકલનનો છે, સંઘર્ષનો નથી. ભારતની એકતાનું રહસ્ય તેના ભૂગોળ, સંસાધનો અને આત્મનિરીક્ષણની પરંપરામાં રહેલું છે. અમે બહાર જોવાને બદલે અંદર જોયું અને સત્ય શોધ્યું. આ દ્રષ્ટિએ અમને શીખવ્યું કે દરેક વસ્તુમાં એક જ તત્વ છે, ભલે તે અલગ અલગ સ્વરૂપોમાં દેખાય. આ જ કારણ છે કે ભારત માતા અને પૂર્વજો આપણા દ્વારા પૂજનીય છે.
મોહન ભાગવતજીએ કહ્યું હતું કે જે ભારત માતા અને તેમના પૂર્વજોમાં વિશ્વાસ કરે છે તે જ સાચો હિન્દુ છે. કેટલાક લોકો પોતાને હિન્દુ માને છે, કેટલાક પોતાને ભારતીય અથવા સનાતની કહે છે. શબ્દો બદલાઈ શકે છે, પરંતુ તેમની પાછળ ભક્તિ અને આદરની લાગણી રહેલી છે. ભારતની પરંપરા અને ડીએનએ દરેકને જોડે છે. વિવિધતામાં એકતા એ ભારતની ઓળખ છે. તેમણે કહ્યું કે ધીમે ધીમે જે લોકો પહેલા તેનાથી અંતર રાખતા હતા તેઓ પણ પોતાને હિન્દુ કહેવા લાગ્યા છે. કારણ કે જ્યારે જીવનની ગુણવત્તા સુધરે છે, ત્યારે લોકો મૂળ તરફ પાછા ફરે છે. અમે એવું નથી કહેતા કે તમારે ફક્ત પોતાને હિન્દુ કહેવા જોઈએ. અમે તમને કહીએ છીએ કે તમે હિન્દુ છો. આ શબ્દો પાછળ કોઈ અર્થ નથી, સંતોષ છે, તે સામગ્રીમાં ભારત માતા પ્રત્યેની ભક્તિ છે, પૂર્વજોની પરંપરા છે. ભારતના લોકોનો ડીએનએ ૪૦ હજાર વર્ષ પહેલાંથી સમાન છે. તેમણે કહ્યું કે જે લોકો પોતાને હિન્દુ કહે છે તેમના જીવનને વધુ સારું બનાવો. જે લોકો તે નથી કહેતા તેઓ પણ તે કહેવાનું શરૂ કરશે. જે કોઈ કારણોસર ભૂલી ગયા છે તેઓ પણ યાદ રાખશે. પરંતુ શું કરવાનું છે, સમગ્ર હિન્દુ સમાજનું સંગઠન. જ્યારે આપણે હિન્દુ રાષ્ટ્ર કહીએ છીએ, ત્યારે એવું નથી કે આપણે કોઈને છોડી રહ્યા છીએ. સંઘ કોઈના વિરોધમાં કે પ્રતિક્રિયા માટે બહાર આવ્યો નથી. હિન્દુ રાષ્ટ્રનો સત્તા સાથે કોઈ સંબંધ નથી. તેમણે સંઘની કાર્યપદ્ધતિ વિશે કહ્યું કે સમાજના ઉત્થાન માટે, સંઘ બે રસ્તા અપનાવે છે - પ્રથમ, માનવોનો વિકાસ કરવા માટે અને બીજું, તેમના દ્વારા સામાજિક કાર્ય કરાવવા માટે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ એક સંગઠન છે. સંગઠનનું કાર્ય માનવ વિકાસનું કાર્ય કરવાનું છે. સંઘના સ્વયંસેવકો વિવિધ ક્ષેત્રોમાં કાર્ય કરે છે, પરંતુ સંગઠન તેમના પર નિયંત્રણ રાખતું નથી. તેમણે કહ્યું કે સંઘ પ્રત્યે વિરોધ અને ઉપેક્ષા હતી. પરંતુ સંઘ સમાજને પોતાનો માનતો હતો.
(3:26 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
