નવી દિલ્‍હી,તા.૨૮: આ વખતે ચોમાસું ભારત પર સંપૂર્ણપણે મહેરબાન રહ્યું છે. બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્રમાં નવી સિસ્‍ટમોના સતત વિકાસને કારણે ચોમાસું ટનાટન રહ્યું આના કારણે ઉત્તરથી દક્ષિણ અને પૂર્વથી પﾍમિ સુધી ભારે વરસાદ પડ્‍યો. આ માટે એક કારણ સૌથી વધુ જવાબદાર છે - પેસિફિક ક્ષેત્રમાં અલ નીનોને બદલે લા નીનાનું સક્રિયકરણ. ભારતમાં પણ શિયાળા પર લા નીનાની વ્‍યાપક અસર થવાની પ્રબળ સંભાવના છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય મહાસાગર અને વાતાવરણીય વહીવટ (એનઓએએ) એ લા નીના અસરકારક હોવાની આગાહી જારી કરી છે. આ ફક્‍ત ઇન્‍ડોનેશિયાથી લેટિન અમેરિકા સુધીના પ્રદેશને જ નહીં, પરંતુ ભારતીય ઉપખંડ પર પણ વ્‍યાપક અસર થવાની સંભાવના છે. આ રીતે, આ વખતે ભારતમાં તીવ્ર ઠંડી પડવાની સંભાવના છે.

એનઓએએ એ અહેવાલ આપ્‍યો છે કે સપ્‍ટેમ્‍બર અને નવેમ્‍બર વચ્‍ચે લા નીના વિકસિત થવાની લગભગ ૫૩% શક્‍યતા છે, જ્‍યારે વર્ષના અંત સુધીમાં આ સંભાવના ૫૮% સુધી પહોંચી શકે છે. એકવાર શરૂ થયા પછી, આ આબોહવા પેટર્ન મોટાભાગના શિયાળા માટે સક્રિય રહી શકે છે અને વસંતઋતુના પ્રારંભ સુધી અસર કરી શકે છે. લા નીના એક કુદરતી આબોહવા પ્રણાલી છે, જેમાં વિષુવવૃત્તીય પ્રશાંત મહાસાગરનું પાણી સામાન્‍ય કરતાં ઠંડુ થઈ જાય છે. તે ઉપરના વાતાવરણીય પેટર્નને પણ અસર કરે છે, જે વૈશ્વિક હવામાનને અસર કરે છે. તેનાથી વિપરીત, અલ નીનો દરમિયાન, સમુદ્રનું પાણી સામાન્‍ય કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય છે. ઉત્તરી ગોળાર્ધના શિયાળામાં બંને પરિસ્‍થિતિઓનો સૌથી વધુ પ્રભાવ પડે છે.

આ વખતે આવનાર લા નીના પ્રમાણમાં નબળું માનવામાં આવે છે, જેનો અર્થ છે કે તેની અસરો હંમેશા સ્‍પષ્ટ રીતે દેખાશે નહીં. જો કે, નિષ્‍ણાતો કહે છે કે તે ચોક્કસપણે હવામાનનો બ્‍લુપ્રિન્‍ટ પ્રદાન કરે છે. લા નીના એટલે તાપમાનમાં ઘટાડો લા નીના એ એક આબોહવા પેટર્ન છે જેમાં મધ્‍ય પ્રશાંત મહાસાગરનું સપાટીનું પાણી સામાન્‍ય કરતાં વધુ ઠંડુ થઈ જાય છે, જે સમગ્ર વિશ્વના હવામાનને અસર કરે છે. તે સામાન્‍ય રીતે ભારતમાં મજબૂત ચોમાસુ અને ભારે વરસાદ લાવે છે, જ્‍યારે તે આફ્રિકા અને દક્ષિણ અમેરિકાના ભાગોમાં દુષ્‍કાળનું કારણ બને છે. તે વૈશ્વિક તાપમાનને પણ થોડું ઠંડુ કરે છે. તેનાથી વિપરીત, અલ નીનોની અસરને કારણે તાપમાન વધે છે.

આ રીતે, લા નીના સક્રિય થવાથી, ભારત સહિત એશિયાના મોટાભાગના દેશોમાં તીવ્ર ઠંડી પડવાની શક્‍યતા છે. જો અમેરિકાના હવામાનશાષીઓનું માનવું હોય તો, આ વખતે પણ આવી જ પરિસ્‍થિતિનું નિર્માણ થઈ શકે છે.

લા નીના અને તેનું વિરુદ્ધ ચક્ર અલ નીનો વૈશ્વિક સ્‍તરે હવામાન પેટર્ન પર ઊંડી અસર કરે છે. જ્‍યારે લા નીના દરમિયાન, ઇન્‍ડોનેશિયાથી દક્ષિણ અમેરિકા સુધી પેસિફિક મહાસાગરનો ભાગ સામાન્‍ય કરતાં વધુ ઠંડો થઈ જાય છે, ત્‍યારે અલ નીનોમાં તે જ સમુદ્રી વિસ્‍તાર ગરમ થઈ જાય છે. લા નીનાની અસરને કારણે, ભારતમાં સામાન્‍ય અથવા સામાન્‍ય કરતાં વધુ ચોમાસાનો વરસાદ પડે છે, પરંતુ આફ્રિકાના ઘણા ભાગોમાં દુષ્‍કાળ પડે છે અને એટલાન્‍ટિક ક્ષેત્રમાં તોફાનોની તીવ્રતા વધે છે. બીજી તરફ, અલ નીનો ભારતમાં તીવ્ર ગરમી અને દુષ્‍કાળનું કારણ બને છે, જ્‍યારે તે દક્ષિણ અમેરિકામાં વધારાનો વરસાદ લાવે છે. છેલ્‍લા દાયકાની શરૂઆતમાં, ૨૦૨૦ થી ૨૦૨૨ સુધી સતત ત્રણ વર્ષ સુધી લા નીના સક્રિય રહ્યો, જેને ટ્રિપલ ડીપ લા નીના કહેવામાં આવે છે. આ પછી, ૨૦૨૩ માં અલ નીનોએ દસ્‍તક આપી. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આબોહવા પરિવર્તનને કારણે, લા નીના અને અલ નીનો જેવી ઘટનાઓ હવે વધુ વારંવાર અને વધુ તીવ્રતા સાથે બની શકે છે.(૪૦.૨૦)