દિનેશ કે. પટનાયકને કેનેડામાં ભારતના નવા હાઈ કમિશનર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા : મોદી-કાર્ની મુલાકાત બાદ સંબંધોમાં સુધારો થવાની આશા :  ખાલિસ્તાન મુદ્દો હજુ પણ એક પડકાર :  મોદી-કાર્નેની મુલાકાત પછી પરિવર્તન શરૂનવી દિલ્હી : ભારત અને કેનેડા વચ્ચે છેલ્લા એક વર્ષથી ચાલી રહેલા સંબંધોમાં કડવાશ હવે ધીમે ધીમે ઓછી થઈ રહી છે. આ જ કારણ છે કે જસ્ટિન ટ્રુડોની સરકાર ગયાના 9 મહિના પછી ભારતે કેનેડામાં પોતાના નવા રાજદૂતની નિમણૂક કરી છે. વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે વરિષ્ઠ રાજદૂત દિનેશ કે. પટનાયકને કેનેડામાં ભારતના આગામી હાઈ કમિશનર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. આ નિમણૂક એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે ખાલિસ્તાન મુદ્દા અને હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યા પછી ઉભા થયેલા રાજદ્વારી તણાવને કારણે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો ઊંડા સંકટમાં આવી ગયા હતા.

ભારતે ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં કેનેડાથી પોતાના હાઈ કમિશનર સંજય કુમાર વર્મા અને ઘણા વરિષ્ઠ રાજદ્વારીઓને પાછા બોલાવ્યા હતા. તેનું કારણ તત્કાલીન કેનેડાના વડા પ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોના આરોપો હતા, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે નિજ્જરની હત્યામાં ભારતીય સરકારી અધિકારીઓનો હાથ હોઈ શકે છે. ભારતે આ આરોપોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે કેનેડા ખાલિસ્તાની પ્રવૃત્તિઓ પર ગંભીર કાર્યવાહી કરી રહ્યું નથી. આ પગલાથી, ઓટાવામાં ભારતના હાઇ કમિશનરનું પદ ખાલી હતું. હવે લગભગ નવ મહિના પછી, ત્યાં એક નવા હાઇ કમિશનરની નિમણૂક કરવામાં આવી છે, જે દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં સુધારાનો સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે.

જૂન 2024 માં G-7 સમિટ (આલ્બર્ટા) દરમિયાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી કેનેડાના નવા વડા પ્રધાન માર્ક કાર્નેને મળ્યા ત્યારે સંબંધોમાં સુધારાનો પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો. આ બંને નેતાઓની પહેલી મુલાકાત હતી, જેણે સંબંધોમાં બરફ ઓગાળવાનું કામ કર્યું. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, આ મુલાકાત પછી, હાઇ કમિશનરોની નિમણૂક પર એક કરાર થયો હતો અને બંને દેશોએ નવી શરૂઆત તરફ પગલાં લીધાં હતાં.

ખાલિસ્તાન વિવાદ: સંબંધોમાં સૌથી મોટો પડકાર

ભારત-કેનેડા સંબંધોમાં તણાવનું સૌથી મોટું કારણ ખાલિસ્તાન તરફી પ્રવૃત્તિઓ રહી છે. ભારત લાંબા સમયથી કેનેડા પર ખાલિસ્તાની સમર્થકોને છૂટ આપવાનો આરોપ લગાવતું આવ્યું છે, જે ભારતની સુરક્ષા માટે ખતરો છે. જૂન 2023 માં બ્રિટિશ કોલંબિયામાં ખાલિસ્તાની આતંકવાદી હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યા બાદ મામલો વધુ વણસ્યો. ટ્રુડોએ આરોપ લગાવ્યો કે તેમાં ભારતની ભૂમિકા હોઈ શકે છે. ભારતે તેને રાજકીય અને પાયાવિહોણું ગણાવ્યું અને સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે તેની સાર્વભૌમત્વ પર સવાલ ઉઠાવવાને સહન કરવામાં આવશે નહીં.

હિત ધરાવતા વ્યક્તિનો વિવાદ

ટ્રુડો સરકારે ભારતના તત્કાલીન હાઈ કમિશનર સંજય કુમાર વર્માને હિત ધરાવતા વ્યક્તિ તરીકે વર્ણવ્યા ત્યારે તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો. જોકે તેમણે કોઈ કેસનું નામ લીધું ન હતું, પરંતુ આ શબ્દનો અર્થ એ થયો કે વર્મા તપાસ એજન્સીઓ માટે શંકાના દાયરામાં હતા. ભારતે તેને અત્યંત વાંધાજનક ગણાવ્યું અને તે જ સમયે તેના રાજદ્વારીઓને પાછા ખેંચવાનો નિર્ણય લીધો.

દિનેશ કે. પટનાયકની નિમણૂક સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત અને કેનેડા બંને સંબંધોને પાટા પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જો કે, પડકારો હજુ પણ ઓછા નથી. જ્યારે ખાલિસ્તાન તરફી પ્રવૃત્તિઓ ભારત માટે સૌથી મોટી ચિંતા રહેશે, ત્યારે કેનેડા તેના સ્થાનિક રાજકીય દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે મજબૂત આર્થિક અને શૈક્ષણિક સંબંધો પણ છે. હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ કેનેડામાં અભ્યાસ કરી રહ્યા છે અને વ્યવસાયિક ભાગીદારી પણ સતત વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં, પટનાયકની ભૂમિકા ફક્ત રાજદ્વારી તણાવ ઘટાડવા સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ તેમણે શિક્ષણ, વેપાર અને સાંસ્કૃતિક સંબંધોને મજબૂત બનાવવાની જવાબદારી પણ નિભાવવી પડશે.