ટોક્યો : અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની "અમેરિકા ફર્સ્ટ" નીતિને એશિયાઈ દેશ જાપાન તરફથી મોટો આંચકો લાગ્યો છે. ૫૫૦ અબજ ડૉલર (અંદાજે ૪૮ લાખ કરોડ રૂપિયા)ના મેગા રોકાણ કરાર પર છેલ્લી ઘડીએ બ્રેક લાગી છે. જાપાનના ટોચના વેપાર સલાહકાર ર્યોસી અકાઝાવાએ ગુરુવારે અમેરિકાની મુલાકાત રદ્દ કરી દીધી છે, જેનું મુખ્ય કારણ ચોખા જેવી નાની લાગતી, પરંતુ સાંસ્કૃતિક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વસ્તુ હોવાનું મનાય છે.
 
ટ્રમ્પનું વિચિત્ર નિવેદન બન્યું વિવાદનું મૂળ
આ વેપાર કરાર હેઠળ, જાપાન અમેરિકામાં ૫૫૦ અબજ ડૉલરનું રોકાણ કરવા સંમત થયું હતું, જેના બદલામાં અમેરિકાએ જાપાની આયાત પરના ટેરિફ ૨૫% થી ઘટાડીને ૧૫% કરવાનો વાયદો કર્યો હતો. જોકે, ટ્રમ્પના એક નિવેદને આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને અટકાવી દીધી. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે "આ પૈસા અમારા છે, અમે તેને જેમ ઈચ્છીએ તેમ રોકાણ કરીશું" અને અમેરિકા આ રોકાણમાંથી ૯૦% નફો પોતાના ખાતામાં રાખશે. જાપાને આનો સખત વિરોધ કર્યો છે અને તાત્કાલિક ટેરિફ દૂર કરવા અને જૂના આદેશમાં સુધારો કરવાની માંગ કરી છે.
 
સાંસ્કૃતિક ઓળખ સામે વેપારનું યુદ્ધ: ચોખાનું મહત્વ
આ વિવાદ પાછળ જાપાન માટે ચોખાનું સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક મહત્વ છુપાયેલું છે. જાપાનીઝ ખેડૂતો અને લોકો દાયકાઓથી સસ્તા અમેરિકન ચોખાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, કારણ કે તેમને ભય છે કે તે તેમના સ્થાનિક બજાર અને આજીવિકાને નષ્ટ કરી દેશે. જાપાનમાં ચોખાને માત્ર ભોજન નહીં, પરંતુ એક સાંસ્કૃતિક ઓળખ તરીકે જોવામાં આવે છે. સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત ચોખાની કિંમત ઊંચી હોવા છતાં, જાપાનીઝ લોકો તેને જ પસંદ કરે છે.

જ્યારે અમેરિકા જાપાનમાં પોતાના ચોખાની આયાત વધારવા માંગે છે, ત્યારે જાપાન આ ક્ષેત્રમાં ભારત સાથેના સંબંધો મજબૂત કરી રહ્યું છે. ૨૦૨૪માં જાપાને ભારત પાસેથી ૫.૭૪ મિલિયન ડૉલરના ચોખાની આયાત કરી, જે ૨૦૨૩ની સરખામણીમાં બમણાથી પણ વધુ છે. આ સંજોગોમાં, જાપાન માટે અમેરિકા સાથેનો વેપાર કરાર છોડવો અને ભારત જેવા દેશ સાથેના સંબંધોને મજબૂત કરવા એ એક વ્યૂહાત્મક પગલું પણ હોઈ શકે છે.

આ ઘટના દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને વેપાર માત્ર આર્થિક હિતો પર જ આધારિત નથી, પરંતુ સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક મૂલ્યો પણ તેમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. ટ્રમ્પની આક્રમક નીતિઓ સામે જાપાનનું આ પગલું ભવિષ્યમાં અન્ય દેશો માટે પણ ઉદાહરણ બની શકે છે.