કટક: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથે તાજેતરમાં કટકમાં આયોજિત એક સેમિનારમાં મીડિયા, AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) અને કાયદાના ભવિષ્ય પર એક ગહન દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, ટેકનોલોજી ન્યાય પ્રણાલીને મદદ કરી શકે છે, પરંતુ તે ક્યારેય માનવ અંતરાત્મા અને સહાનુભૂતિનું સ્થાન લઈ શકતી નથી.
 
AI: એક મદદગાર, નિર્ણય લેનાર નહીં
જસ્ટિસ નાથે કહ્યું કે કાયદો માત્ર કાર્યક્ષમતા વિશે નથી, પરંતુ ન્યાય, સમાનતા અને અંતરાત્મા વિશે છે. તેમણે કહ્યું કે, "ન્યાયાધીશ એક અલ્ગોરિધમ નથી; ન્યાયાધીશ એક માનવ છે જે બંધારણીય નૈતિકતા, સહાનુભૂતિ અને જીવંત અનુભવ દ્વારા સંચાલિત થાય છે." તેમણે ભાર મૂક્યો કે મશીન પીડિતની વેદના કે આરોપીના પસ્તાવાને સમજી શકતું નથી.

તેમણે કહ્યું કે, AIની ભૂમિકા ન્યાય પ્રણાલીમાં મધ્યસ્થી તરીકે નહીં, પરંતુ સહાયક તરીકે હોવી જોઈએ. AI ઇ-ફાઇલિંગ, ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને અનુવાદ જેવા કાર્યોમાં અદાલતોને મદદ કરી શકે છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય લેવાનું કાર્ય માનવનું જ રહેવું જોઈએ.
 
મીડિયા અને AI: પડકારો અને જવાબદારીઓ
જસ્ટિસ નાથે મીડિયા અને AI બંનેના દુરુપયોગ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે કહ્યું કે ૨૪x૭ ટેલિવિઝન અને સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં, કોર્ટની કાર્યવાહીનું પસંદગીયુક્ત અને સંદર્ભ બહારનું રિપોર્ટિંગ ન્યાયિક સ્વતંત્રતાને નબળી પાડી શકે છે. તેમણે રશ્મિકા મંડન્ના ડીપફેક અને અનિલ કપૂર-જેકી શ્રોફના વ્યક્તિત્વ અધિકારોના કેસનો ઉદાહરણ તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે, આ પ્રકારના દુરુપયોગ ડિજિટલ યુગમાં સત્ય અને ન્યાયી ટ્રાયલ પર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.

તેમણે મીડિયા, ન્યાયતંત્ર અને ટેક સમુદાય વચ્ચે સહયોગ અને સ્વ-નિયમનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે, "લોકશાહીના હિતમાં એ છે કે બંને સંસ્થાઓ પરસ્પર આદર સાથે આગળ વધે, ખાતરી કરે કે સત્યનો વિજય થાય, અવાજનો નહીં."

અંતમાં, જસ્ટિસ નાથે હળવાશથી ટિપ્પણી કરી કે જો કોઈ દિવસ કોઈ AI કોર્ટમાં માનવનું સ્થાન લે છે, તો તેણે કોરિડોરમાં લાઇનમાં ઊભા રહીને ગુમ થયેલી ફાઇલો માટે રજિસ્ટ્રીનો પીછો પણ કરવો જોઈએ, જે માનવ ન્યાયાધીશોની વાસ્તવિકતા છે.