વિશ્વભરમાં રાજકીય અસ્થિરતા વધી રહી છે. નેપાળમાં ૭૪ વર્ષના વડા પ્રધાન ખડગ પ્રસાદ શર્મા ઓલી (કે.પી. શર્મા ઓલી)એ વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે રાજીનામું આપ્યું છે, તેમના કાર્યકાળમાં તેઓ ભારતની મુલાકાત નહીં લેનારા પ્રથમ અને એકમાત્ર વડા પ્રધાન તરીકે જાણીતા છે. જ્યારે ફ્રાન્સમાં વડા પ્રધાન ફ્રાન્સોઇસ બેયરુએ વિશ્વાસમતમાં ૩૬૪ વિરુદ્ધ ૧૯૪ મતે હારીને સરકારનું પતનર્યું છે. આ ઘટનાઓ વિશ્વમાં વધતી અસ્થિરતા અને સરકારોના પતનના વલણને દર્શાવે છે, જેમાં બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોમાં વિદેશી તત્ત્વોની ભૂમિકાના આરોપો પણ સામેલ છે. 

વિગતવાર જોઈએ તો વિશ્વભરમાં રાજકીય અસ્થિરતાની લહેર ચાલી રહી છે, જેમાં અનેક સરકારો પતનના આરે છે. નેપાળમાં વડા પ્રધાન કે.પી. શર્મા ઓલીએ તાજેતરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે રાજીનામું આપ્યું છે. તેમના ત્રીજા કાર્યકાળમાં, જે 15/7/2024થી શરૂ થયો હતો અને 9/9/2025 સમાપ્ત થયો, તેઓ ભારતની મુલાકાત ન લેનારા પ્રથમ અને એકમાત્ર વડા પ્રધાન તરીકે જાણીતા છે. આ તેમના ત્રીજા કાર્યકાળમાં ભારત સાથેના સંબંધોમાં તણાવને દર્શાવે છે, જ્યારે તેઓ ચીનની બે વાર મુલાકાત લીધી હતી. બે અઠવાડિયા પહેલા તેઓએ ઉત્તરાખંડના ભાગને લઈને પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, જે કાલાપાની અને લિમ્પિયાધુરા જેવા સરહદી વિવાદો સાથે જોડાયેલા છે. તેમની વિદાયને કમ્યુનિસ્ટ પ્રભાવ અથવા ચીની હસ્તક્ષેપને દૂર કરવાના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવે છે, કારણ કે ઓલી કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના નેતા છે. આ વિરોધ પ્રદર્શનો સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ અને ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત હતા, જેમાં ઓગણીસ વ્યક્તિઓ માર્યા ગયા અને સેંકડો ઘાયલ થયા. આ પ્રદર્શનો જનરેશન ઝેડ દ્વારા આગેવાનીમાં લેવાયા હતા અને તેમના કારણે ઓલીને રાજીનામું આપવું પડ્યું. 

એક્સ પ્લેટફોર્મ પરથી મળેલી માહિતી અનુસાર, આ પરિસ્થિતિમાં અમેરિકી ડીપ સ્ટેટના તત્ત્વો દ્વારા પાકિસ્તાનની આઈએસઆઈ, જમાત અને લશ્કર જેવા જૂથોને વિરોધીઓમાં ધકેલવાના આરોપો છે. આવા આરોપો બાંગ્લાદેશના વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શનોમાં પણ જોવા મળ્યા હતા, જ્યાં જમાત-એ-ઇસ્લામીની વિદ્યાર્થી વિંગને પાકિસ્તાની આઈએસઆઈ દ્વારા સમર્થન મળ્યું હોવાનું કહેવાય છે. બાંગ્લાદેશમાં આ વિરોધોને કારણે શેખ હસીનાની સરકાર પડી ગઈ હતી, અને ત્યાં પણ વિદેશી હસ્તક્ષેપના આરોપો છે. આ સંદર્ભમાં નેપાળ આર્મીની ભૂમિકા પણ ચર્ચામાં છે, જેને ભારતીય આર્મી દ્વારા તાલીમ આપવામાં આવી છે અને ભારતીય આર્મી ચીફ નેપાળ આર્મીના માનદ કમાન્ડર છે. 

જોકે, કોઈ સત્તા હસ્તગત કરવાના અહેવાલો નથી, પરંતુ ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંયુક્ત લશ્કરી અભ્યાસો જેમ કે સૂર્ય કિરણ ચાલુ છે. 

બીજી તરફ, ફ્રાન્સમાં વડા પ્રધાન ફ્રાન્સોઇસ બેયરુએ વિશ્વાસમતમાં હારીને તેમની લઘુમતી સરકારને ગુમાવી છે. આ મતમાં 364/194 મત પડ્યા અને તેઓને રાજીનામું આપવું પડ્યું. વિશ્વાસમત પહેલા તેઓએ કહ્યું હતું કે, "હું વિચારતો હતો કે અમેરિકન વેસ્ટ અમારા નજીકના પડોશી છે, પરંતુ હવે જ્યારે અમે જોઈએ છીએ તો બુલડોઝર પ્રકારની રાજનીતિ, કઠોર તાકાત પ્રબળ છે... અમે અલગ પ્રોજેક્ટમાં વિશ્વાસ રાખીએ છીએ, જ્યાં લોકશાહી વધુ ન્યાયી છે." આ હાર ફ્રાન્સમાં વર્ષમાં બીજી વાર સરકારનું પતન છે, જે યુરોપમાં વધતી અસ્થિરતાને દર્શાવે છે. 

 આ ઘટનાઓ વિશ્વમાં વધતી અસ્થિરતાના સંકેત છે. બાંગ્લાદેશમાં વિદ્યાર્થી વિરોધોમાં જમાત-એ-ઇસ્લામીને પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી હતી અને તેમને આતંકવાદી જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. યુનાઇટેડ કિંગડમ અને યુરોપના અનેક દેશોમાં પણ આવી કટોકટી આવી શકે છે, જેમાં આર્થિક અને રાજકીય કારણો સામેલ છે. 

કે. પી. શર્મા ઓલી: પરિચય અને પ્રારંભિક જીવન

કે. પી. શર્મા ઓલીનો જન્મ ૨૩ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૫૨ના રોજ પૂર્વી નેપાળના તેરહથુમ જિલ્લાના ઈવાફુક ગામમાં થયો હતો. તેઓ નેપાળના એક પ્રભાવશાળી રાજનેતા છે અને બે વાર વડાપ્રધાન તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા છે. તેમનું રાજકીય જીવન ખૂબ જ લાંબું અને સંઘર્ષમય રહ્યું છે.

ઓલીએ નાની ઉંમરથી જ રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તેઓ નેપાળની કોમ્યુનિસ્ટ ચળવળમાં સક્રિય હતા અને યુવાવસ્થામાં જ રાણા શાસન વિરુદ્ધના આંદોલનોમાં જોડાયા હતા. આ રાજકીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે તેમને ૧૪ વર્ષ સુધી જેલમાં પણ રહેવું પડ્યું હતું.

જેલમુક્તિ પછી, ઓલીએ નેપાળની કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સિસ્ટ-લેનિનિસ્ટ) માં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી. તેમણે ૧૯૯૧માં સંસદીય રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો અને ઝાપા-૬ મતવિસ્તારમાંથી ચૂંટણી જીતી. તેઓ નેપાળના ગૃહમંત્રી (૧૯૯૪-૯૫) અને વિદેશ મંત્રી (૨૦૦૬-૨૦૦૭) જેવા મહત્વના પદો પર પણ રહ્યા છે.

તેઓ ઓક્ટોબર ૨૦૧૫થી જુલાઈ ૨૦૧૬ સુધી પહેલી વાર નેપાળના વડાપ્રધાન બન્યા. ત્યારબાદ, તેઓ બીજી વાર ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ થી જુલાઈ ૨૦૨૧ સુધી વડાપ્રધાન રહ્યા. તેમના શાસનકાળ દરમિયાન, નેપાળમાં અનેક રાજકીય ઉથલપાથલ થઈ.

કે. પી. શર્મા ઓલીનો ભારત પ્રત્યેનો અભિગમ ઘણી વાર જટિલ અને વિવાદાસ્પદ રહ્યો છે. તેમના શાસનકાળ દરમિયાન, ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંબંધોમાં કેટલાક ઉતાર-ચઢાવ આવ્યા છે:

 * સીમા વિવાદ: ઓલીના કાર્યકાળ દરમિયાન, નેપાળે કાલાપાની, લિપુલેખ અને લિમ્પિયાધુરા  જેવા સીમા વિસ્તારોને પોતાના નકશામાં સમાવી લીધા, જેણે ભારત સાથે તણાવ વધાર્યો. આ મુદ્દા પર નેપાળ અને ભારત વચ્ચે રાજદ્વારી સ્તરે ઘણી ચર્ચાઓ થઈ છે.

 * ચીન તરફ ઝુકાવ: ભારતના તણાવપૂર્ણ સંબંધોના સમયગાળા દરમિયાન, ઓલી સરકારે ચીન સાથેના સંબંધો મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે ચીન પાસેથી રેલવે અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓ માટે સહયોગ માંગ્યો, જેને ઘણા વિશ્લેષકોએ ભારત પર દબાણ લાવવાની રણનીતિ તરીકે જોયું.

 * બંધારણીય સુધારાઓ: તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, નેપાળના નવા બંધારણને લઈને મધેસી સમુદાય દ્વારા વિરોધ થયો હતો, જેમાં ભારતે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. આના કારણે નેપાળમાં આર્થિક નાકાબંધી જેવી સ્થિતિ પણ સર્જાઈ હતી, જેનો સીધો આરોપ નેપાળે ભારત પર લગાવ્યો હતો.

આમ, કે. પી. શર્મા ઓલી એક એવા નેતા છે જેમણે નેપાળના રાજકારણમાં એક મજબૂત ભૂમિકા ભજવી છે, પરંતુ ભારત સાથેના સંબંધોમાં તેમનો અભિગમ કેટલીક વાર પડકારરૂપ અને વિવાદાસ્પદ રહ્યો છે.