નવી દિલ્‍હી, તા.૧૦: જો તમે ૨૦ હજાર રૂપિયાથી વધુ રોકડ વ્‍યવહાર કરો છો, તો તમે મોટી મુશ્‍કેલીમાં મુકાઈ શકો છો. આવકવેરા તમારા પર પોતાની પકડ કડક કરી શકે છે. આવકવેરા અધિનિયમ, ૧૯૬૧ ની કલમ ૨૭૧DD અનુસાર, જો તમે ૨૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુ રોકડ વ્‍યવહાર કરો છો, તો તમને તેટલો દંડ થઈ શકે છે જેટલો તમે રોકડમાં લીધો છે અથવા આપ્‍યો છે. ઇકોનોમિક ટાઇમ્‍સ અનુસાર, આવકવેરા વિભાગે એક બ્રોશરમાં રોકડ વ્‍યવહાર ન કરવા કહ્યું છે.

જો કોઈ મિત્ર તમને રોકડ ઉધાર આપે તો શું થશે?

 જો તમારો કોઈ મિત્ર તમને ૩૦,૦૦૦ રૂપિયાની રોકડ લોન આપે છે, તો પણ કર કાયદો લાગુ પડશે. નિષ્‍ણાતોના મતે, આવકવેરા અધિનિયમ, ૧૯૬૧ ની કલમ ૨૬૯SS મિત્રો અને સંબંધીઓ વચ્‍ચેના ખાનગી વ્‍યવહારો પર પણ લાગુ પડે છે.

આ કલમ મુજબ, કોઈ પણ વ્‍યક્‍તિ ૨૦,૦૦૦ રૂપિયા કે તેથી વધુ રકમની લોન, ડિપોઝિટ વગેરે રોકડમાં લઈ શકતી નથી. તે ફક્‍ત એકાઉન્‍ટ પેયી ચેક, એકાઉન્‍ટ પેયી બેંક ડ્રાફ્‌ટ અથવા NEFT, RTGS, UPI વગેરે જેવા ઇલેક્‍ટ્રોનિક મોડ દ્વારા જ લઈ શકાય છે. જો કોઈ ૨૦,૦૦૦ રૂપિયા અથવા ૩૦,૦૦૦ રૂપિયાની રોકડ લોન લે છે, તો કલમ ૨૬૯SS નું ઉલ્લંઘન થાય છે. કલમ ૨૭૧D હેઠળ આના પર દંડ લાદવામાં આવે છે, જે લોનની રકમ જેટલો છે. એટલે કે, જો ૩૦ હજાર રોકડ આપવામાં આવે છે, તો ફક્‍ત ૩૦ હજારનો દંડ લાદવામાં આવશે.

રોકડ સંબંધિત આવકવેરાના નિયમો શું છે?

૧. કલમ 269SS: લોન, થાપણો અને ચોક્કસ રકમ રોકડમાં સ્‍વીકારવી

કોઈપણ વ્‍યક્‍તિ લોન, થાપણ અથવા ૨૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુની રોકડમાં અન્‍ય કોઈપણ રકમ સ્‍વીકારી શકશે નહીં, જેમાં પહેલાથી લીધેલી અને હજુ સુધી ચૂકવવામાં ન આવેલી રોકડનો સમાવેશ થાય છે.

કોઈપણ બેંક, પોસ્‍ટ ઓફિસ બચત બેંક અથવા સહકારી બેંક (પરંતુ બધી સહકારી સંસ્‍થાઓ નહીં, પછી ભલે તે બેંકિંગ અથવા સંલગ્ન પ્રવળત્તિઓમાં રોકાયેલી હોય કે ન હોય) ને લાગુ પડતા નથી.

કેન્‍દ્ર, રાજ્‍ય અથવા પ્રાંતીય કાયદા હેઠળ રચાયેલ કોઈપણ કોર્પોરેશન.

કંપની અધિનિયમ, ૨૦૧૩ ની કલમ ૨(૪૫) માં ઉલ્લેખિત કોઈપણ સરકારી કંપની.

કોઈપણ સૂચિત સંસ્‍થા, સંગઠન અથવા સંસ્‍થા (અથવા સંસ્‍થાઓ, સંગઠનો અથવા સંસ્‍થાઓનો સમૂહ).

આ નિયમો ત્‍યારે પણ લાગુ પડતા નથી જો આપનાર અને લેનાર બંને ખેતીમાંથી આવક મેળવતા હોય અને બંનેમાંથી કોઈની આવક આવકવેરા કાયદા, ૧૯૬૧ હેઠળ કરપાત્ર ન હોય.

૨. કલમ ૨૬૯ST: રોકડમાં અન્‍ય રકમ સ્‍વીકારવી

કોઈપણ વ્‍યક્‍તિ, પછી ભલે તે કરદાતા હોય કે બિન-કરદાતા, ૨ લાખ રૂપિયા કે તેથી વધુ રોકડમાં સ્‍વીકારી શકતી નથી. ૨ લાખ રૂપિયાની આ રકમનો અર્થ એ છે કે એક દિવસમાં કોઈપણ એક વ્‍યક્‍તિ પાસેથી, કુલ, એક જ વ્‍યવહારમાં અથવા એક જ ઘટના કે પ્રસંગે કોઈપણ એક વ્‍યક્‍તિ પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવેલી કોઈપણ રકમ.

આ નિયમો લાગુ પડતા નથી

સરકાર અથવા કોઈપણ બેંક, પોસ્‍ટ ઓફિસ બચત બેંક અથવા કોઈપણ સહકારી બેંક દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલી કોઈપણ રકમ (પરંતુ બધી સહકારી સંસ્‍થાઓ નહીં, પછી ભલે તે બેંકિંગ અથવા સંલગ્ન પ્રવળત્તિઓમાં રોકાયેલી હોય કે ન હોય).

કલમ ૨૬૯લ્‍લ્‍ માં

ઉલ્લેખિત વ્‍યવહારો

કોઈપણ વ્‍યક્‍તિ અથવા વ્‍યક્‍તિઓનો સમૂહ અથવા રસીદો જે અલગથી સૂચિત કરી શકાય છે.

રોકડ વ્‍યવહારો પર સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય : ચાર્ટર્ડ એકાઉન્‍ટન્‍ટ સુરેશ સુરાણા સમજાવે છે કે એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે જો કોઈ વ્‍યક્‍તિ ૨ લાખ રૂપિયાથી વધુ રોકડ વ્‍યવહારો કરે છે, તો તે આવકવેરા કાયદાની કલમ ૨૬૯ST નું ઉલ્લંઘન છે. અને તેને કલમ ૨૭૧DA હેઠળ દંડ કરવામાં આવશે.

જોકે આ નિયમ મોટે ભાગે લોન લેનારને લાગુ પડે છે, પરંતુ લોન આપનારને એ પણ જણાવવું પડશે કે તેણે આ રોકડ કયાંથી મેળવી. કોર્ટે કહ્યું છે કે રોકડમાં વધુ વ્‍યવહારો અટકાવવા માટે, દરેક વ્‍યક્‍તિએ નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે. જો ૨ લાખ રૂપિયાથી વધુ રોકડ વ્‍યવહારો થાય છે, તો કોર્ટે આવકવેરા વિભાગને જાણ કરવી પડશે જેથી તેઓ તપાસ કરી શકે.