નવી દિલ્હી: એસોસિયેશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (એડીઆર) દ્વારા કરવામાં આવેલા એક વિશ્લેષણ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ દરમિયાન દેશના ૪૦ પ્રાદેશિક રાજકીય પક્ષોએ કુલ ₹૨,૫૩૨.૦૯ કરોડની આવક જાહેર કરી છે. આ અહેવાલમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે આ પક્ષોના ભંડોળનો ૭૦ ટકાથી વધુ હિસ્સો ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ્સ મારફતે આવ્યો છે.
અહેવાલ મુજબ, સૌથી વધુ આવક દર્શાવનારા પાંચ પક્ષોમાં બીઆરએસ (ભારત રાષ્ટ્ર સમિતિ) ₹૬૮૫.૫૧ કરોડ સાથે પ્રથમ ક્રમે છે, ત્યારબાદ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (ટીએમસી) ₹૬૪૬.૩૯ કરોડ, બીજુ જનતા દળ (બીજેડી) ₹૨૯૭.૮૧ કરોડ, તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (ટીડીપી) ₹૨૮૫.૦૭ કરોડ અને વાયએસઆર કોંગ્રેસ ₹૧૯૧.૦૪ કરોડ સાથે છે. આ પાંચ મુખ્ય પક્ષોએ મળીને ૪૦ પ્રાદેશિક પક્ષોની કુલ આવકના ૮૩.૧૭ ટકા હિસ્સો મેળવ્યો છે.
આવકમાં જંગી વધારો અને ઓડિટ રિપોર્ટની વિસંગતતા
એડીઆરના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ૨૦૨૨-૨૩ના નાણાકીય વર્ષની સરખામણીમાં પ્રાદેશિક પક્ષોની આવકમાં ૪૫.૭૭ ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે. તૃણમૂલ કોંગ્રેસની આવકમાં સૌથી મોટો ₹૩૧૨.૯૩ કરોડનો વધારો થયો છે, જ્યારે ટીડીપી અને બીજેડીની આવકમાં પણ નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ૨૦ પ્રાદેશિક પક્ષોના ઓડિટ રિપોર્ટ ચૂંટણી પંચની વેબસાઇટ પર રિપોર્ટ સબમિટ કરવાની અંતિમ તારીખના ૩૧૩ દિવસ પછી પણ ઉપલબ્ધ નહોતા. જ્યારે અન્ય ૨૦ પક્ષોના રિપોર્ટ ૧૨ થી ૨૧૬ દિવસના વિલંબ સાથે અપલોડ કરવામાં આવ્યા હતા.
ખર્ચ અને આવકના આંકડા
અહેવાલ મુજબ, ૨૭ પ્રાદેશિક પક્ષોએ તેમની આવકનો અમુક હિસ્સો ખર્ચાયા વિનાનો જાહેર કર્યો છે, જ્યારે ૧૨ પક્ષોનો ખર્ચ તેમની આવક કરતાં વધી ગયો છે. બીઆરએસ પાસે ₹૪૩૦.૬૦ કરોડ, ટીએમસી પાસે ₹૪૧૪.૯૨ કરોડ અને બીજેડી પાસે ₹૨૫૩.૭૯ કરોડની આવક ખર્ચાયા વિનાની રહી છે.
તેનાથી વિપરીત, વાયએસઆર કોંગ્રેસ, દ્રવિડ મુનેત્ર કઝગમ (ડીએમકે), સમાજવાદી પાર્ટી અને જનતા દળ (યુનાઇટેડ) સહિત ૧૨ પક્ષોએ તેમની આવક કરતાં વધુ ખર્ચ કર્યો છે. જેમાં વાયએસઆર કોંગ્રેસનો ખર્ચ આવક કરતાં લગભગ ૫૫ ટકા વધુ રહ્યો છે. ગોવા ફોરવર્ડ પાર્ટીએ કોઈ આવક જાહેર કરી નથી, પરંતુ ₹૧.૫૬ લાખનો ખર્ચ દર્શાવ્યો છે.
ભંડોળના મુખ્ય સ્ત્રોત
કુલ આવકમાંથી ₹૨,૧૧૭.૮૫ કરોડ (૮૩.૬૪ ટકા) સ્વૈચ્છિક યોગદાનમાંથી આવ્યા છે. આ યોગદાનમાં, ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ્સ મારફતે ₹૧,૭૯૬.૦૨ કરોડ (૭૦.૯૩ ટકા) મળ્યા છે, જે ફક્ત ૧૦ પક્ષો દ્વારા જાહેર કરાયા છે. જ્યારે અન્ય દાન અને યોગદાનથી ₹૩૨૧.૮૨ કરોડ અને વ્યાજની આવકથી ₹૨૭૪.૯૦ કરોડ મળ્યા છે.
આ અહેવાલમાં એ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે ૨૦૨૩-૨૪ નાણાકીય વર્ષમાં રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP), કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટી (AAP)ને જ ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ મારફતે દાન મળ્યું છે.