નવી દિલ્હી : દિલ્હીની એક કોર્ટે  કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધી વિરુદ્ધ FIR નોંધાવવાની માંગ કરતી અરજી પર ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો. અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે ગાંધીએ ભારતીય નાગરિકતા મેળવ્યાના ત્રણ વર્ષ પહેલાં, 1980 માં નકલી દસ્તાવેજોના આધારે મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ નોંધાવ્યું હતું.

રાઉઝ એવન્યુ કોર્ટના એડિશનલ ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ વૈભવ ચૌરસિયાએ વિકાસ ત્રિપાઠી દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો.

ત્રિપાઠી તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ પવન નારંગે દલીલ કરી હતી કે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરતા પહેલા, તે વ્યક્તિ ભારતનો નાગરિક છે તે સાબિત કરવું જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે 1980 માં, મતદાર બનવા માટે પાસપોર્ટ અથવા રેશન કાર્ડ જેવા રહેઠાણ પ્રમાણપત્રની જરૂર હતી.

નારંગે કહ્યું કે ૧૯૮૨માં મતદાર યાદીમાંથી ગાંધીનું નામ દૂર કરવામાં આવ્યું હતું. "તે સમયે ફક્ત બે નામ જ કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા - સંજય ગાંધી, જેનું ૧૯૮૧માં અવસાન થયું હતું, અને સોનિયા ગાંધી. તેઓ હજુ પણ ત્યાં રહેતા હતા, તો નામ કેમ કાઢી નાખવામાં આવ્યું? કારણ કે એવું જાણવા મળ્યું હતું કે બનાવટી દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો," તેમણે કહ્યું.

અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સોનિયા ગાંધીનું નામ ૧૯૮૦માં નવી દિલ્હી મતવિસ્તારની મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે તેમણે ૧૯૮૩માં ભારતીય નાગરિકતા લીધી હતી. એવો આરોપ છે કે તેમનું નામ ૧૯૮૨માં કાઢી નાખવામાં આવ્યું હતું અને ૧૯૮૩માં ફરીથી ઉમેરવામાં આવ્યું હતું. વકીલે બનાવટી દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ કરવા બદલ તેમની સામે FIR નોંધાવવાની માંગ કરી હતી.

વરિષ્ઠ વકીલ અને હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ ડૉ. એસ. મુરલીધરે તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા અયોધ્યા-બાબરી મસ્જિદ વિવાદમાં વાટાઘાટો દ્વારા સમાધાનના વિકલ્પને અનુસરવામાં ન આવતા નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી.

તેમણે કહ્યું કે જે દિવસે ચુકાદો અનામત રાખવામાં આવ્યો હતો, તે દિવસે કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત મધ્યસ્થી પેનલ (જસ્ટિસ ઇબ્રાહિમ કલીફુલ્લ્લા, શ્રી શ્રી રવિશંકર અને વરિષ્ઠ વકીલ શ્રીરામ પંચુ) એ માહિતી આપી હતી કે કેટલાક પક્ષો વચ્ચે એક કરાર થયો છે અને સુન્ની વક્ફ બોર્ડ ચોક્કસ શરતો પર પોતાના દાવાઓ છોડી દેવા માટે તૈયાર છે. પરંતુ કોર્ટે કરારને નકારી કાઢ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે બધા પક્ષોએ તેના પર હસ્તાક્ષર કર્યા નથી.

મુરલીધરે કહ્યું કે સામાન્ય રીતે જ્યારે પક્ષો સમાધાનની શક્યતા વ્યક્ત કરે છે, ત્યારે ન્યાયાધીશો તેમને પ્રોત્સાહન આપે છે, પરંતુ અયોધ્યા કેસમાં આવું વલણ જોવા મળ્યું નથી.

તેમણે કહ્યું, "એવું લાગે છે કે આ પ્રક્રિયા જાણી જોઈને આગળ વધારવામાં આવી ન હતી. જો ન્યાયાધીશોએ પક્ષકારો સાથે બેસીને વાત કરી હોત, તો કદાચ વાટાઘાટો દ્વારા સમાધાન થઈ શક્યું હોત."

એ.જી. નૂરાની મેમોરિયલ લેક્ચરમાં બોલતા, તેમણે યાદ અપાવ્યું કે ઇસ્માઇલ ફારૂકી કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સમાધાનની આશા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ 2019 માં પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે તેને ગંભીરતાથી લીધી ન હતી. તેમણે પૂછ્યું, “આટલી ઉતાવળ કેમ? થોડી રાહ કેમ ન જોવી? કદાચ એટલા માટે કે ચુકાદો 9 નવેમ્બર, 2019 ના રોજ આવ્યો, ન્યાયાધીશ ગોગોઈના નિવૃત્તિના માત્ર 10 દિવસ પહેલા.”

તેમણે એવો પણ પ્રશ્ન કર્યો કે શું ન્યાયાધીશોને ડ્રાફ્ટ ચુકાદાના હજારો પાના વાંચવાનો સમય મળ્યો, કારણ કે ચુકાદો અનામત રાખ્યાના એક મહિના પછી જ આપવામાં આવ્યો હતો. “મને નિરાશા છે કે મધ્યસ્થીનો વિકલ્પ શક્ય હતો ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો ન હતો,” તેમણે કહ્યું.

મુરલીધરે યુપીના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી કલ્યાણ સિંહ અને અધિકારીઓ સામે સ્વતઃ શરૂ કરાયેલી અવમાનના કાર્યવાહીને આગળ ન વધારવા બદલ સુપ્રીમ કોર્ટની ટીકા કરી હતી. 30 વર્ષ પછી 2022 માં આ મામલો ઉઠાવવામાં આવ્યો અને કહ્યું, “મરેલા ઘોડાને કેમ મારવો?” તેમણે તેને “સંસ્થાકીય ભૂલ” ગણાવી.

તેમણે કહ્યું કે બાબરી મસ્જિદનું ધ્વંસ આપણા રાજકીય અને કાનૂની ઇતિહાસમાં એક વળાંક હતો અને ન્યાયતંત્રને ધર્મનિરપેક્ષતાની વાસ્તવિક કસોટી રજૂ કરી.

2019ના ચુકાદાના કાનૂની પાયા પર પ્રશ્ન ઉઠાવતા, તેમણે કહ્યું કે તેમાં આપેલા તારણો અને તથ્યો મેળ ખાતા નથી અને નિર્ણયનો "કોઈ તાર્કિક આધાર નથી".

તેમણે પૂજા સ્થાનો અધિનિયમ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટની અસંગતતા પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે કહ્યું - "નિર્ણયમાં આ કાયદાને સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ પાછળથી જ્ઞાનવાપી કેસમાં સર્વેક્ષણની મંજૂરી આપીને તેને નબળું પાડવામાં આવ્યું. પરિણામ એ આવ્યું કે આજે દેશભરમાં 17 કેસ ચાલી રહ્યા છે."

તેમણે ન્યાયાધીશ સંજીવ ખન્નાની પ્રશંસા કરી જેમણે ડિસેમ્બર 2023 માં આવા કેસ પર કામચલાઉ સ્ટે મૂક્યો હતો. તેમણે એ હકીકત પર પણ વાંધો ઉઠાવ્યો કે કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને મંદિરના નિર્માણ માટે યોજના બનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો, જ્યારે કોઈપણ પક્ષ દ્વારા આવી કોઈ માંગ કરવામાં આવી ન હતી.

ચુકાદામાં "પરિશિષ્ટ" પર પ્રશ્ન ઉઠાવતા, તેમણે કહ્યું કે તેમાં ભક્તોની શ્રદ્ધા સંબંધિત ટિપ્પણીઓ મુખ્ય ચુકાદાના નિષ્કર્ષ સાથે ટકરાય છે અને નિર્ણયને "અધિકૃત" ગણાવ્યો. તેમણે કટાક્ષ કર્યો, "નિર્ણયના લેખકે પોતે કહ્યું હતું કે તેમણે ભગવાન સાથે વાત કર્યા પછી તે લખ્યું છે, તેથી તેમાં કોઈ સમસ્યા નથી."