નવી દિલ્હી. નેપાળમાં રાજકીય કટોકટી ચરમસીમાએ છે, વડા પ્રધાન કેપી શર્મા ઓલીના રાજીનામા પછી, સેનાએ કમાન પોતાના હાથમાં લીધી છે. મુશ્કેલીગ્રસ્ત નેપાળને શાંતિના માર્ગ પર લાવવાની જવાબદારી હવે સેનાના ખભા પર છે. નેપાળી સેનાના કમાન્ડ કરી રહેલા જનરલ અશોક રાજ સિગ્ડેલનો ભારત સાથે ખાસ સંબંધ છે. અને કટોકટીના આ સમયમાં, નેપાળને પાટા પર લાવવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી હવે તેમના ખભા પર છે.

નેપાળ અત્યાર સુધીના સૌથી ગંભીર રાજકીય સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે, આવા સમયે આર્મી ચીફ જનરલ અશોક રાજ સિગ્ડેલ એક અગ્રણી ચહેરા તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. જનરલ સિગ્ડેલ નવી સરકારની રચનામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. સૂત્રોનું માનીએ તો, જનરલ-ઝેડના હિંસક પ્રદર્શનો દરમિયાન, જનરલ સિગ્ડલે જ પીએમ કેપી શર્મા ઓલીને રાજીનામું આપવાની સલાહ આપી હતી, જેથી જાનહાનિ અટકાવી શકાય.

નેપાળના આર્મી ચીફ જનરલ અશોક રાજ સિગ્ડેલ સાથે ભારતના સંબંધો વિશે વાત કરીએ તો, તેમણે ભારતના સિકંદરાબાદ સ્થિત કોલેજ ઓફ ડિફેન્સ મેનેજમેન્ટમાંથી ડિફેન્સ મેનેજમેન્ટનો કોર્સ કર્યો છે. વર્ષ 2024 માં, જનરલ અશોક રાજ સિગ્ડેલને રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા ભારતીય સેનાના માનદ જનરલના પદથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, જે ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના ગાઢ લશ્કરી સંબંધોનું પ્રતીક છે.

આ પરંપરા 7 દાયકાથી ચાલી આવી છે
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના ઐતિહાસિક સંબંધોની સાથે, લશ્કરી સંબંધો પણ ખૂબ ઊંડા છે. આનો પુરાવો એ છે કે બંને દેશો એકબીજાના સેના વડાઓને સેનામાં જનરલના માનદ પદવીથી સન્માનિત કરે છે. આ પ્રથા એકબીજાના સેના પ્રમુખોને માનદ પદવીઓ આપવાની સાત દાયકા જૂની પરંપરાને અનુસરે છે. કમાન્ડર-ઇન-ચીફ જનરલ કેએમ કરિયપ્પા 1950 માં આ પદવીથી સન્માનિત થનારા પ્રથમ ભારતીય સેના પ્રમુખ હતા.

ગયા વર્ષે, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ નેપાળી સેના પ્રમુખ જનરલ અશોક રાજ સિગ્દેલને ભારતીય સેનાના માનદ જનરલનો પદવી એનાયત કર્યો હતો.

નેપાળી સેનાનો ઇતિહાસ
1700નો દાયકો સમગ્ર વિશ્વમાં અનિશ્ચિતતાઓથી ભરેલો હતો. રાજ્યો વચ્ચેની દુશ્મનાવટ ફક્ત પૃથ્વીના આ ભાગ સુધી મર્યાદિત નહોતી. બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને પોર્ટુગલ જેવી વિશ્વ લશ્કરી શક્તિઓ વિવિધ ભાગોમાં વસાહતીકરણ કરવામાં વ્યસ્ત હતી. તેમના હિતોના સંઘર્ષને કારણે વિવિધ દેશોમાં યુદ્ધો થયા. બ્રિટન અને ફ્રાન્સ પણ દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા. આ નેપાળ માટે પણ ખતરો હતો.

નેપાળી સેનાની રચના રાજા પૃથ્વી નારાયણ શાહના નેતૃત્વમાં કરવામાં આવી હતી
બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ભારતના મોટા ભાગ પર કબજો જમાવ્યો હતો અને ઉત્તરપૂર્વ તરફ આગળ વધતી વખતે નેપાળની નજીક આવી રહી હતી. આ સમય દરમિયાન, નેપાળ ઘણા રજવાડાઓમાં વહેંચાયેલું હતું. તે જ સમયે, ગોરખા રજવાડાના રાજા પૃથ્વી નારાયણ શાહે નેપાળને એક કરવાનું નક્કી કર્યું. તેઓ આધુનિક નેપાળના સર્જક હતા. ગોરખા નાના અને આર્થિક રીતે નબળા હોવા છતાં, રાજા પૃથ્વી નારાયણ શાહે આવા મુશ્કેલ સંજોગોમાં આટલું પડકારજનક કાર્ય કરીને વિશ્વને આશ્ચર્યચકિત કર્યું. એકીકરણ અભિયાન 1740 એડીમાં શરૂ થયું, તે સમયે જ્યારે અંગ્રેજોએ ભારતીય પ્રાંતો પર કબજો કરવાનું શરૂ કર્યું.

નેપાળી સેનાના ઇતિહાસમાં આ એક વળાંક હતો. મજબૂત સેના વિના એકીકરણ શક્ય ન હોવાથી, સશસ્ત્ર દળોનું સંચાલન અસાધારણ હોવું જરૂરી હતું. ગોરખામાં ગોઠવાયેલી પ્રમાણભૂત સેના ઉપરાંત, યુદ્ધ સામગ્રી બનાવવા માટે ટેકનિશિયન અને નિષ્ણાતોને પણ વિદેશથી લાવવામાં આવતા હતા. ગોરખા સૈનિકોએ કાઠમંડુ (તે સમયે નેપાળ) પર કબજો કર્યા પછી, ગોરખા સશસ્ત્ર દળો નેપાળી સેના તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.

ગોરખા સૈનિકોએ તેમની બહાદુરીથી વિશ્વને આશ્ચર્યચકિત કર્યું

તેમની બહાદુરી, પ્રામાણિકતા અને સરળતાએ દુશ્મનને એટલો પ્રભાવિત કર્યો કે બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ નેપાળીઓની ભરતી કરવાનું શરૂ કર્યું. અંગ્રેજોએ નેપાળી સેના સામે લડ્યા, જે તે સમય સુધી બોલચાલમાં "ગોરખા આર્મી" અથવા "ગોરખાલી" આર્મી તરીકે ઓળખાતી હતી, તેથી અંગ્રેજોએ તેમના નવા સૈનિકોને "ગોરખા" કહેવાનું શરૂ કર્યું. તેથી 'ગોરખા' વારસો સૌ પ્રથમ નેપાળી સેનાનો છે.

આજે પણ, એવી ગેરમાન્યતાઓ છે કે નેપાળી સેના બ્રિટિશ અને ભારતીય સેનાનો એક ભાગ છે. ભારત અને બ્રિટનમાં હાજર ગુરખા રાઇફલ્સ વિદેશી લશ્કરી સંગઠનોનો ભાગ છે જ્યાં નેપાળીઓની ભરતી કરવામાં આવે છે. નેપાળી સેના હકીકતમાં, સાર્વભૌમ અને સ્વતંત્ર નેપાળની ગૌરવપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય સેના છે જેનો ઇતિહાસ 1744 થી અખંડ છે. નેપાળ અને નેપાળી લોકો ક્યારેય કોઈ સંસ્થાનવાદી શક્તિના શાસન હેઠળ રહ્યા નથી તે નેપાળી સેનાની એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે. રાજા પૃથ્વી નારાયણ શાહ નેપાળી સેનાના સ્થાપક હતા.

નેપાળી સેનાના ધ્વજ પર ત્રિશૂળ અને ધુમરુ
નેપાળી સેનાના ધ્વજ પરનું ચિહ્ન ભારતીય પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલું છે. ભગવાન શંકરનું ત્રિશૂળ અને ધુમરુ નેપાળી સેનાના ધ્વજને શણગારે છે. નેપાળ હિન્દુ પરંપરાઓ સાથે સંકળાયેલું હોવાથી, તે સ્વાભાવિક રીતે અને સ્વયંભૂ રીતે ભારત સાથે જોડાયેલું છે.