નવી દિલ્‍હી તા.૧૩: લોન પર લીધેલા મોબાઇલ ફોનને લોક કરવાની મંજૂરી ટૂંક સમયમાં મળી શકે છે. આરબીઆઇ ધિરાણકર્તાઓને આ સુવિધા આપવાનું વિચારી રહી છે. જો અહેવાલો પર વિશ્વાસ કરવામાં આવે તો, ભારતીય રિઝર્વ બેંક તેના ફેર પ્રેક્‍ટિસ કોડ્‍સને અપડેટ કરી શકે છે. લોન ડિફોલ્‍ટના વધતા જતા કેસોને ધ્‍યાનમાં રાખીને, બેંક ધિરાણકર્તાઓને આ સુવિધા આપી શકે છે.

ત્‍યારથી, લોકોના ડેટા ગોપનીયતા અને અધિકારો અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. ૨૦૨૪ માં હોમ ક્રેડિટ ફાઇનાન્‍સ દ્વારા કરવામાં આવેલા એક અભ્‍યાસ મુજબ, ભારતમાં ગ્રાહક ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ ઉત્‍પાદનોનો એક તૃતીયાંશ ભાગ નાની લોન પર લેવામાં આવે છે. આમાં સ્‍માર્ટફોનનો પણ સમાવેશ થાય છે.

૧.૪ અબજની વસ્‍તી ધરાવતા આ દેશમાં ૧.૧૬ અબજ મોબાઇલ કનેક્‍શન છે. એવું નથી કે ધિરાણકર્તાઓએ આ પહેલા કર્યું ન હતું. અગાઉ પણ ઘણા ધિરાણકર્તાઓએ લોન પર લીધેલા ફોનને લોક કરવા માટે એપ્‍સનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ગયા વર્ષે આરબીઆઇએ ધિરાણકર્તાઓની પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂક્‍યો હતો. જો લોન ચૂકવવામાં ન આવે તો ધિરાણકર્તાઓ ગ્રાહકોના ફોન લોક કરતા હતા.

આ માટે તેઓએ એક એપનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે ફોનમાં ઇન્‍સ્‍ટોલ કરેલી હતી. ધિરાણકર્તાઓ સાથે વાત કર્યા પછી, આરબીઆઇ આ પ્રક્રિયાને મંજૂરી આપી શકે છે. આ માટે, કેન્‍દ્રીય બેંક એક માર્ગદર્શિકા જારી કરી શકે છે, જે આગામી થોડા મહિનામાં બહાર પાડવામાં આવશે.

બેંક ઇચ્‍છે છે કે નાની લોન આપનારાઓ પાસે પણ તેમને વસૂલવાની શક્‍તિ હોવી જોઈએ. ઉપરાંત, બેંકનું ધ્‍યાન લોકોનો ડેટા સુરક્ષિત રાખવાનું છે. તેથી, બેંક એક એવી પદ્ધતિ તૈયાર કરી રહી છે જે ધિરાણકર્તાઓને વપરાશકર્તાઓના ડેટાને એક્‍સેસ કરવાથી રોકી શકે. જોકે, આરબીઆઇએ હજુ સુધી આ સમગ્ર મામલે સત્તાવાર રીતે કોઈ માહિતી આપી નથી.

આ માટે, બેંકો અને NBFCs એપનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ એપ ગ્રાહકના ફોનમાં ડિવાઇસ ખરીદતી વખતે ઇન્‍સ્‍ટોલ કરવામાં આવશે. ગૂગલ ડિવાઇસ લોક કંટ્રોલર, સેમસંગ ફાઇનાન્‍સ એપ (ફક્‍ત સેમસંગ વપરાશકર્તાઓ માટે) અને અન્‍ય એપ્‍સનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

જો અહેવાલો પર વિશ્વાસ કરવામાં આવે તો, ધિરાણકર્તાઓએ એપ ઇન્‍સ્‍ટોલ કરતા પહેલા ગ્રાહકની પરવાનગી લેવી પડશે. ધિરાણકર્તા કોઈપણ વપરાશકર્તાના વ્‍યક્‍તિગત ડેટાને એક્‍સેસ કરી શકશે નહીં. ફોન ત્‍યારે જ લોક થઈ શકે છે જ્‍યારે ગ્રાહકો લોનની રકમ ચૂકવતા નથી.(૩૮.૧૬)