નવી દિલ્હી : કેન્દ્ર સરકારે 2025-26 માટે અફીણની ખેતી અંગે નવી નીતિ જાહેર કરી છે. આ નીતિ 1 ઓક્ટોબર 2025 થી 30 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી અફીણ પાક વર્ષ માટે લાગુ રહેશે. આ નીતિ હેઠળ, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશના ખેડૂતોને લાયસન્સ આપવામાં આવશે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા એક પ્રકાશન મુજબ, આ વખતે લગભગ 1.21 લાખ ખેડૂતોને અફીણની ખેતી માટે લાયસન્સ આપવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. આ ગયા વર્ષ કરતા 23.5% વધુ છે. એટલે કે, આ વખતે લગભગ 15 હજાર નવા ખેડૂતો પણ લાયસન્સ શ્રેણીમાં આવશે, જેનો તેમને અફીણની ખેતીથી ફાયદો થશે 

    પ્રક્રિયા ક્ષમતા વધારવા પર ભાર નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તબીબી અને ઉપશામક સંભાળની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે અફીણમાંથી બનેલા આલ્કલોઇડ્સનો પુરવઠો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, પ્રક્રિયા ક્ષમતા વધારવા અને આત્મનિર્ભર પગલાં લેવા માટે કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ નીતિમાં જણાવાયું છે કે જે ખેડૂતોએ પ્રતિ હેક્ટર 4.2 કિલો કે તેથી વધુ સરેરાશ મોર્ફિન ઉત્પાદન (MQY-M) હાંસલ કર્યું છે તેઓ પરંપરાગત રીતે અફીણ ગમની ખેતી કરવાનું ચાલુ રાખશે. 

    CPS પદ્ધતિ પર પાંચ વર્ષ માટે લાયસન્સ આપવામાં આવશે
બીજી બાજુ, જે ખેડૂતોનું ઉત્પાદન 3.0 થી 4.2 કિલો પ્રતિ હેક્ટર વચ્ચે છે તેઓ હવે કોન્સન્ટ્રેટ ઓફ પોપી સ્ટ્રો (CPS) પદ્ધતિ દ્વારા ખેતી કરી શકશે. તેમના માટે લાયસન્સ પાંચ વર્ષ માટે માન્ય રહેશે. સરકારે એમ પણ કહ્યું કે 1995-96 થી ખેડૂતોનો ડેટા ડિજિટાઇઝ કરવામાં આવ્યો છે, જેથી નાના અને સીમાંત ખેડૂતો જે ગયા વખતે પાત્રતા માપદંડો પૂર્ણ કરી શક્યા ન હતા તેઓ પણ આ વખતે લાયસન્સ મેળવવાની તક મેળવી શકે. 

નવી નીતિમાં સારું પ્રદર્શન કરનારા ખેડૂતોને પ્રોત્સાહિત કરવાની પણ વાત કરવામાં આવી છે. જે ખેડૂતો બિન-લાયસન્સ ખસખસના સ્ટ્રોમાંથી 900 કિલો પ્રતિ હેક્ટર કે તેથી વધુ ઉત્પાદન કરી રહ્યા છે તેમને પરંપરાગત અફીણ ગમની ખેતી કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આનાથી ઉત્પાદનમાં વધારો થશે અને તે જ સમયે આ પગલું ખેતીમાંથી અફીણના ગેરકાયદેસર નિષ્કર્ષણમાં પણ ઘટાડો કરશે. 

આ ખેડૂતોના લાયસન્સ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવશે
તે જ સમયે, જે ખેડૂતો 2024-25 માં CPS ખેતી હેઠળ 800 કિલો પ્રતિ હેક્ટર લઘુત્તમ ઉપજ (MQY) પૂર્ણ કરી શક્યા નથી તેમના લાયસન્સ 2025-26 માટે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવશે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે દેશમાં અફીણ અને આલ્કલોઇડ ફેક્ટરીઓની ક્ષમતા વધારવાનું કામ સતત ચાલી રહ્યું છે. આ વર્ષે, નીમચમાં સરકારી આલ્કલોઇડ ફેક્ટરીએ WHO-GMP પ્રમાણપત્ર પણ મેળવ્યું છે. આનાથી ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓને આલ્કલોઇડ API (સક્રિય ઔષધીય ઘટકો) અને ફોર્મ્યુલેશન બનાવવામાં મદદ મળશે.  

નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સરકારનો ઉદ્દેશ્ય આત્મનિર્ભર ભારતને આગળ વધારવાનો અને "મેક ફોર વર્લ્ડ" વિઝનને સાકાર કરવાનો છે. નવી નીતિ ખેડૂતોને તકો આપવા, અફીણ ઉત્પાદનમાં પારદર્શિતા લાવવા અને દવા ઉદ્યોગની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા તરફ એક મોટું પગલું છે.