કરાચી : પાકિસ્તાનના કરાચીમાં આવેલો એક નાનકડો કેફે, જેનું નામ છે 'સત્તાર બક્ષ', તેણે વિશ્વની સૌથી મોટી કોફી ચેઇન સ્ટારબક્સ સામે ટ્રેડમાર્કનો કાનૂની જંગ જીતીને ઇતિહાસ રચ્યો છે. આ વિજયને વૈશ્વિક બ્રાન્ડ સામે સ્થાનિક સર્જનાત્મકતા અને સાંસ્કૃતિક ઓળખના વિજય તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
 
લોગોથી લઈને નામ સુધી... વિવાદનો પ્રારંભ
સત્તાર બક્ષ 2013માં શરૂ થયું હતું. તેના સ્થાપકો રિઝવાન અહમદ અને અદનાન યુસુફે શરૂઆતથી જ તેનું બ્રાન્ડિંગ સ્ટારબક્સ જેવું જ રાખ્યું હતું. કેફેનો ગોળાકાર, લીલા રંગનો લોગો જેના પર મૂછવાળો માણસ હતો, તે સ્ટારબક્સના પ્રખ્યાત મરમેઇડ લોગો જેવો જ લાગતો હતો. આ ઉપરાંત, 'સત્તાર બક્ષ' નામ પણ સ્ટારબક્સના ઉચ્ચારણ જેવું જ લાગતું હતું. આ સામ્યતાને કારણે સોશિયલ મીડિયા પર મોટી ચર્ચા થઈ, જે આખરે સ્ટારબક્સને કાનૂની કાર્યવાહી કરવા માટે મજબૂર કરી. જોકે, તે સમયે સ્ટારબક્સના પાકિસ્તાનમાં કોઈ આઉટલેટ્સ નહોતા.
 
પેરોડી, નકલ નહીં: સ્થાપકોની દલીલ
કેફેના સ્થાપકોએ સતત દલીલ કરી કે તેમનું બ્રાન્ડિંગ નકલ નહીં, પરંતુ એક વ્યંગ (પેરોડી) હતું. તેમણે કહ્યું કે 'સત્તાર બક્ષ' એક પાકિસ્તાની નામ છે જેનો ઊંડો સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ છે. તેમણે લોગોમાં રહેલા મૂછવાળા માણસ, ફોન્ટ્સ અને રંગોમાં રહેલા તફાવતો દર્શાવ્યા અને સ્પષ્ટતા કરી કે તેમનો કેફે સ્ટારબક્સ સાથે સંબંધિત નથી.
 
અનોખું મેનુ: ઓળખનો આધાર
સત્તાર બક્ષે ફક્ત બ્રાન્ડિંગ પર જ નહીં, પરંતુ તેના અનોખા મેનુ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. મેનુમાં સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય વાનગીઓનું અનોખું મિશ્રણ હતું. આમાં 'બેશરમ બર્ગર' જે બન વગર પીરસવામાં આવે છે, અને 'LOC પિઝા' જે ભારત-પાકિસ્તાન સરહદનો રમતિયાળ ઉલ્લેખ કરે છે, જેવી વાનગીઓનો સમાવેશ થતો હતો. સ્થાપકોએ દલીલ કરી કે આ વિશિષ્ટતા દર્શાવે છે કે તેઓ બહુરાષ્ટ્રીય ચેઇનની નકલ કરવાને બદલે સ્થાનિક સંસ્કૃતિ અને રમૂજને પ્રદર્શિત કરે છે.
 
કોર્ટનો ચુકાદો અને ભવિષ્ય
સ્ટારબક્સે દલીલ કરી હતી કે સત્તાર બક્ષ ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી રહ્યું છે, પરંતુ પાકિસ્તાની કોર્ટે સત્તાર બક્ષની દલીલો સ્વીકારી. કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો કે કેફે તેની કામગીરી ચાલુ રાખી શકે છે. આ નિર્ણયે ફરી એકવાર સાબિત કર્યું કે માત્ર કોર્પોરેટ બ્રાન્ડિંગ જ નહીં, પરંતુ સાંસ્કૃતિક સંદર્ભ અને સ્થાનિક સર્જનાત્મકતા પણ કાયદાકીય લડાઈમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આ વિજયે સત્તાર બક્ષને વૈશ્વિક ધ્યાન અપાવ્યું છે અને ઘણા લોકો માટે પ્રેરણા બની રહ્યું છે.