નવી દિલ્‍હીઃ  ભારતનું ગ્રામીણ કૃષિ આધારિત અર્થતંત્ર હવે મલ્ટી-વેસ્ટ બાયોગેસ પ્લાન્ટની મદદથી એક નવા પરિવર્તન તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. અત્યાર સુધી ખેડૂતો પાકના ભાવમાં વધઘટ અને પરાળી બાળવા જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે. પરંતુ SATAT યોજના હેઠળ શરૂ થયેલી બાયોગેસ ટેકનોલોજીએ ખેડૂતોને માત્ર નિયમિત આવકનું સાધન જ નથી આપ્યું, પરંતુ ગામડાઓમાં નવા રોજગાર અને ટકાઉ ખેતી માટે પણ માર્ગ ખોલ્યો છે.
પહેલા ખેડૂતો પરાળી અને પાકના અવશેષોને બાળીને બગાડતા હતા, જેના કારણે પ્રદૂષણ અને આર્થિક નુકસાન બંને થતું હતું. હવે ખેડૂતો તે જ અવશેષ, પશુઓનું છાણ અને અન્ય કૃષિ કચરો બાયોગેસ પ્લાન્ટને વેચીને સતત આવક મેળવી રહ્યા છે. કંપનીઓ ખેડૂતો સાથે લાંબા ગાળાના પુરવઠા કરાર કરે છે, જેનાથી તેમને આખા વર્ષ દરમિયાન નિશ્ચિત આવક મળે છે. આ રીતે, ખેડૂતો અસ્થિર પાકના ભાવો પર સંપૂર્ણપણે નિર્ભર નથી રહેતા અને આવકના નવા સ્ત્રોત બનાવવામાં આવે છે.
બાયોગેસ પ્લાન્ટમાંથી ઉત્પાદિત ડાયજેસ્ટેટ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કાર્બનિક ખાતર છે. તે જમીનની ફળદ્રુપતા તેમજ બંધારણમાં સુધારો કરે છે. આ ખાતર ખેડૂતોને ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ છે, જે રાસાયણિક ખાતરો પરની તેમની નિર્ભરતા ઘટાડે છે. માટીની જૈવવિવિધતા સુરક્ષિત થાય છે અને ખેતી વધુ ટકાઉ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ બને છે.
બાયોગાસ પ્લાન્ટ્સ ફીડસ્ટોક સંગ્રહ, પરિવહન, મશીન સંચાલન, સમારકામ અને સીબીજી સપ્લાય જેવા કાર્યોમાં રોજગાર પૂરો પાડે છે. ગ્રામીણ યુવાનોને ગામમાં જ રોજગાર અને ઉદ્યોગસાહસિકતાની તકો મળે છે. આ ગામથી શહેરમાં સ્થળાંતર ઘટાડે છે અને સ્થાનિક અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવે છે.
બહુ-કચરાના બાયોગેસ પ્લાન્ટ ખેડૂતોને વધારાની આવક, સસ્તા ખાતર અને ગ્રામીણ સમાજને રોજગાર આપીને ગામડાઓને આત્મનિર્ભર બનાવી રહ્યા છે. આ મોડેલ માત્ર ખેડૂતોની આજીવિકાને સુરક્ષિત કરતું નથી પરંતુ 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધવામાં પણ મદદ કરશે.