નવી દિલ્‍હીઃ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના પ્રથમ છ મહિના પૂરા થવાના છે, પરંતુ આ વર્ષના બજેટમાં જાહેર કરાયેલ ઓછામાં ઓછી છ નવી કૃષિ યોજનાઓ હજુ સુધી શરૂ થઈ નથી. આમાં બિહારમાં પ્રધાનમંત્રી ધન ધન્ય કૃષિ યોજના, માખાના બોર્ડ અને કઠોળ, શાકભાજી, ફળો, હાઇબ્રિડ બીજ અને કપાસ ટેકનોલોજી માટે ચાર સમર્પિત કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના પ્રથમ છ મહિના પૂરા થવાના છે, પરંતુ આ વર્ષના બજેટમાં જાહેર કરાયેલ ઓછામાં ઓછી છ નવી કૃષિ યોજનાઓ હજુ સુધી શરૂ થઈ નથી. આમાં બિહારમાં પ્રધાનમંત્રી ધન ધન્ય કૃષિ યોજના, માખાના બોર્ડ અને કઠોળ, શાકભાજી, ફળો, હાઇબ્રિડ બીજ અને કપાસ ટેકનોલોજી માટે ચાર સમર્પિત કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.
૧૬ જુલાઈના રોજ, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે પ્રધાનમંત્રી ધન-ધન્ય કૃષિ યોજનાને છ વર્ષ માટે અમલમાં મૂકવાની મંજૂરી આપી. તેનો હેતુ નીતિ આયોગના મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લા કાર્યક્રમની જેમ ૧૦૦ ઓછા પ્રદર્શન કરતા કૃષિ જિલ્લાઓને આવરી લેવાનો છે, જેનો સીધો લાભ ૧.૭ કરોડ ખેડૂતોને મળશે. પરંતુ, આ યોજનાની માર્ગદર્શિકા અને જિલ્લાઓની યાદી હજુ સુધી કૃષિ મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવી નથી. માહિતી અનુસાર, માર્ગદર્શિકા અને ૧૦૦ જિલ્લાઓની યાદી, જ્યાં આ યોજના લાગુ કરવામાં આવશે, તે કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણની મંજૂરીની રાહ જોઈ રહી છે.
મખાના બોર્ડનું લોન્ચિંગ પણ હજુ સુધી થયું નથી. માહિતી અનુસાર, ૧૦૦ કરોડ રૂપિયાના બજેટ ફાળવણીવાળા મખાના બોર્ડને કૃષિ મંત્રાલયની સ્થાયી નાણાકીય સમિતિ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી છે, કારણ કે તેને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની મંજૂરીની જરૂર નથી. પરંતુ, મંત્રાલયે હજુ સુધી તેનો જમીન પર અમલ કર્યો નથી અને અધિકારીઓ કહે છે કે તે ટૂંક સમયમાં શરૂ કરવામાં આવશે.
અન્ય ચાર યોજનાઓમાંથી, કઠોળમાં આત્મનિર્ભરતા માટેના છ વર્ષના મિશનને ખર્ચ નાણાં સમિતિ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી છે. પરંતુ તેને હજુ સુધી કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. મંત્રીમંડળ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવે અને માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવે તે પછી જ તેને જમીન પર શરૂ કરી શકાય છે.
કપાસ ઉત્પાદકતા મિશન ક્યારે શરૂ થશે તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટ માહિતી નથી, જ્યારે શાકભાજી અને ફળો માટેના વ્યાપક કાર્યક્રમને ખર્ચ નાણાં સમિતિ અને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ તરફથી હજુ સુધી મંજૂરી મળી નથી. કૃષિ મંત્રાલયે શાકભાજી અને ફળોના કાર્યક્રમોને મંજૂરી આપવા માટે એક ખ્યાલ નોંધ પરિપત્રિત કરી હતી, પરંતુ નીતિ આયોગ અને ખર્ચ વિભાગે તેના પર કેટલાક પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, જેમાં મંત્રાલયને યોજના પર ફરીથી કામ કરવાનું કહ્યું હતું.
ઉચ્ચ ઉપજ આપતા બીજ પરના રાષ્ટ્રીય મિશનને પણ હજુ સુધી જરૂરી મંજૂરીઓ મળી નથી. માહિતી અનુસાર, કૃષિ સંશોધન અને શિક્ષણ વિભાગે બીજ મિશન માટે ખર્ચ નાણાં સમિતિની મંજૂરી મેળવવા માટે એક પ્રસ્તાવ પરિપત્રિત કર્યો હતો, જે હજુ આવવાનો બાકી છે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે આ યોજનાઓની સમયસર મંજૂરી અને લોન્ચ ન થવાને કારણે, મંત્રાલય માટે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન સમગ્ર વાર્ષિક ખર્ચનો ઉપયોગ કરવો મુશ્કેલ બનશે. જનરલ ફાઇનાન્શિયલ રૂલ્સ (GFR) અનુસાર, મંત્રાલયોએ નાણાકીય વર્ષના અંતે ઉતાવળમાં ખર્ચ કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
કંટ્રોલર જનરલ ઓફ એકાઉન્ટ્સના પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ માસિક ખર્ચના ડેટા અનુસાર, કૃષિ મંત્રાલયે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (2025-26) દરમિયાન જુલાઈના અંત સુધી તેના વાર્ષિક બજેટરી ફાળવણી રૂ. 1,37,756.55 કરોડના 27 ટકા (રૂ. 36,955.75 કરોડ) ખર્ચ કર્યા છે.